مطبوعات

مطبوعات

Press
 

نخستین شکل فعالیت روزنامه‌نگاری در ایالت استرآباد را می‌توان به شکل ارسال خبر از طریق مأموران حکومتی یافت. آن‌ها بر اساس وظیفه‌ای که داشتند، مطالبی را تهیه و از طریق خدمه یا چاپار دولتی، به تهران ارسال می‌کردند تا در نشریات آن زمان چاپ شود. از این نوع خبرها در نشریات عصر ناصرالدین‌شاه و دوران پس از آن بسیار می‌توان یافت. وقایع اتفاقیه در اولین شماره‌ی خود، از رفتن چاپار از دارالخلافه به استرآباد در اول و پانزدهم هر ماه و بازگشت آن‌ها در چهاردهم و بیست‌ونهم خبر می‌دهد.
این نشریه در نمره‌ی دوم، به تاریخ جمعه یازدهم شهر ربیع‌الثانی 1267ق می‌نویسد: «در صفحات مازندران و استرآباد، کمال امنیت حاصل است و مردم نهایت آسایش را دارند. نواب شاهزاده مهدی‌قلی‌میرزا، حاکم مازندران هم در انتظام امورات ولایات متعلقه به خود، بسیار ساعی می‌باشند، سواره عبدالملکی و خواجه وند و نوکر طالش را این روزها باری احضار نموده و سان دیده، مواجب داده و مرخص نمود.»
وقایع اتفاقیه در روز پنج‌شنبه 16شوال 1267ق در خبری از استرآباد نوشت: «عالیجاه محمدولی‌خان بیگلربیگی از قراری که نوشته‌اند قلعه خواجه‌نفس را تمام کرده و عالیجاه حمزه‌خان انزانی را به مستحفظی آن جا گذاشته بود و بعد از اتمام سنگر دورادور، در پنجم ماه رمضان به سربند گرگان رفته و عمله به جهت ساختن بند مزبور گذاشته‌اند و روزی صد نفر مشغول کار هستند، اما هنوز به اتمام نرسیده، طایفه‌ی ترکمان کنار گرگان هر خانواری یک بار جو و گندم به قشون پادشاهی داده‌اند و امنیت آن جا به طوریست که یک نفر از اردو به استرآباد و از استرآباد به اردو آمد و رفت می‌نمایند و اگر مالی از اردو در صحرای ترکمان کم بشود، ترکمانان پیدا نموده، می‌آورند و در اردو جار کشیده به صاحبش می‌رسانند و عالیجاه نجفقلی‌خان با 200 نفر نوکر ابواب جمعی خود در هجدهم ماه رمضان و به جهت تحفظی قلعه سلطان آباد رفته است و امورات آن صفحات منتظم است. نظم دادن در سرحدی که جای نشیمن طوایف ترکان والامان می‌باشد، در هر ایام، در دولت ایران از برای سلاطین سلف امر مشکل بوده و در این اوقات از اهتمام اولیای دولت علیه، نظمی در این سرحد گذاشته شده و بعضی از طوایف مزبور به اطاعت و انقیاد درآمده‌اند و امید هست که روز به روز نظم و امنیت آن جاها بیشتر شود.»
از این نوع اخبار در وقایع اتفاقیه، بسیار می‌توان یافت که گزارش ارسالی حکام محلی است. علاوه بر این نشریه، دیگر مطبوعات نیز گزارش‌هایی از استرآباد چاپ کردند. ایران در شماره‌ي هفتم، به تاریخ دوشنبه 3 صفر 1288ق، در نخستین اخبار تلگرافی داخله، در خبری از استرآباد نوشت: «مورخه 23محرم به واسطه صاعقه و برق، سیم اتصالات دستگاه خراب شده و سوخته است و دستگاه ضایع شده، به نتیجه مخابره نمی‌شود و به جهت اصلاح آن، مأمور روانه شده است.»
علاوه بر نشریات حکومتی، نشریات غیرحکومتی و حتی نشریات منتشره در دیگر ایالات، اخبار و تحولات مربوط به استرآباد را چاپ و منتشر می‌کردند، چنانچه «انجمن»، ارگان انجمن ایالتی تبریز در سال سوم، تلگراف مشروطه خواهان استرآباد خطاب به محمدعلی‌شاه را به چاپ رساند. یکی از وقایع روزگار قاجار، حضور جرج ناتانیل کرزن، خبرنگار روزنامه تایمز لندن و ارسال هفده عدد نامه بود که به تناوب از نوامبر 1889 تا اوایل 1890م در آن چاپ شد.
• توزیع
از آغاز انتشار نشریه در ایران، به ویژه وقایع اتفاقیه، این مطبوعه به استرآباد نیز می‌آمد. «یکی از اقدامات میرزاتقی‌خان امیرکبیر، اجبار در اشتراک روزنامه بود و افزون بر کارگزاران حکومت و دولتیان، سران ایلات و طوایف نیز ملزم بوده‌اند که روزنامه را مشترک شوند و حق اشتراک آن را به جبر بپردازند.» همین امر سبب شد تا از آن‌ها به «زورنامه» تعبیر شود. این نشریات در سطح عام توزیع نمی‌شد، ولی حکام ولایات و ایالات ملزم به دریافت آن‌ها و پرداخت هزینه‌هایشان بودند.
محمد صدر هاشمی، خبر از توزیع و ارسال نشریات عصر ناصری برای 1100 نفر می‌دهد که 34 نفر آن‌ها در استرآباد ساکن بودند. افزون بر این، در این ایالت، نشریاتی از دیگر ممالک در حد بسیار محدود توزیع می‌شد و یا به شکلی به دست افراد خاص می‌رسید. این مسأله آنچنان اهمیت داشت که وکیل‌الدوله مقصودلو، مخبر دولت انگلستان در استرآباد، گزارش‌هایی پیرامون مطالب آن‌ها به تهران مخابره کرده است. وی در یکی از گزارش‌های خود می‌نویسد: «از قراری که روزنامه روسی خبر داده، وزیر جنگ دولت روس، 14ماه مارس روسی، برای بازدید سرحدات قفقاز و شرقی بحر خزر، حرکت خواهد کرد. گنبد قابوس را ملاحظه نموده، مراجعت از راه حسینقلی و کراسنودسکی به سمت عشق آباد می‌روند ... .»
وکیل‌الدوله در گزارش دیگری که در سال 1913م مخابره می‌کند، این گونه می‌آورد: «به موجب [نوشته] روزنامه ارامنه و ترکی، چندی است اعلی حضرت با عیال و اطفال ناپدید است. افواهاً می‌گویند عزیمت به ایران نموده» و گزارشی از تحولات روسیه که وکیل‌الدوله از طریق روزنامه «بادکوبه» خوانده و به موجب وظیفه، خود را ملزم به ارسال گزارش آن می‌داند: «به موجب خبری که از بادکوبه و در روزنامه مندرج است، در این چند روز قبل، سکته بزرگی به قشون روس وارد شده است. چند نفر ارمنی تبعه‌ی ساکن استرآباد را مجبوراً به جنگ می‌برند.»
همچنین می‌نویسد: «روزنامه‌ی روس گاهی اظهار برای قرارداد روسیه و ایران می‌نمایند.» این مطالب حکایت از آن دارد که وکیل‌الدوله مقصودلو، به مطالب روزنامه‌های روسی در استرآباد دسترسی داشته و آن‌ها را می‌خواند و گزارش می‌کرد.
همچنین لابه‌لای دیگر گزارش‌های وی، سخن از نشریات ایرانی است که نشانگر توزیع آن‌ها در منطقه استرآباد بود.
در یکی از گزارش‌های وکیل‌الدوله در سال 1914م، نامی از روزنامه «برق» آمده و در آن به گرفتن رشوه اشاره شده است: «چون شیخ محمدباقر فاضل به حمایت قنسول روس در خاک کتول و قراء شیرنگ و نسرکان و صحرای یموت که محل سکونت تراکمه داز است، دو کرور متجاوز قیمت دارد. خودسرانه با روس‌ها اجاره و فروش نموده است و صاحبان ملک کراراً به حکومت استرآباد تظلم نموده، به واسطه گرفتن صد مناتی‌های روس، احقاق حق مردم را می‌کند، لهذا هفته گذشته، روزنامه برق شرحی از حرکات ایالت و گرفتن رشوه از شیخ مذکور شکایت کرده است. ایالت محرمانه ساعدالسلطنه مذاکره نموده، تصدیقی بر ضد عنوانات روزنامه برق نوشته، علمایان و تجار استرآباد امضا نموده، برای وزارت داخله بفرستند، دو نفر از علمایان نوشته را به توسط رئیس کابینه  امضا کرده، تجار امضا نکردند، جواب دادند چون می‌دانیم چند فقره در کارهای مردم ظلم شده و احقاق حق از طرف ایالت نشده است.»
وکیل‌الدوله مقصودلو درباره‌ي حوادث سال 1921م، به هنگام وقوع، کودتای سوم اسفند 1299ش، شرحی از حوادث مشهد می‌دهد و می‌نویسد: «یک نمره روزنامه، شرحی از گرفتن قوام‌السلطنه و رئیس تلگراف مشهد و حاج ملک التجار  که به سختی آن‌ها را مغلوباً به تهران برده‌اند، نوشته‌اند. قائم مقام از این خبر متوحش گردید. به عنوان تفرج و رسیدگی به امورات جعفربایی بهانه کرده، روز 14 ماه اپریل با چند نفر اجزای شخصی به جعفربایی می‎‌روند.»
علاوه بر موارد گفته شده، درباره‌ي توزیع نشریات در استرآباد، می‌توان به گزارشی از وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه در برج سنبله پیچی‌ئیل 1299 که صورت مطالبات اداره روزنامه ایران از مشترکین تا آخر برج اسد پیچی‌ئیل 1299 را نوشته، استناد کرد که طلب اداره روزنامه ایران از مشترکین استرآباد را مبلغ 160 و قروض اداره به مشترکین بندر جز را مبلغ 7 ذکر می‌کند.
همچنین «تعدادی از نسخه‌های روزنامه نسیم شمال 4برگی اشرف‌الدین گیلانی (قزوینی) به استرآباد می‌آمد و به دست مجاهدین می‌رسید و آتش اعتراضات آن‌ها [مردم] را تندتر می‌کرد.»
• نخستین تلاش‌ها برای انتشار نشریه در استرآباد
براساس اسناد منتشره، نخستین تلاش‌ها برای انتشار نشریه در استرآباد در سال 1303ش، توسط کربلایی علی اصغر تقی‌اُف صورت گرفت که احتمالاً به رغم فراز و نشیب‌های متعدد، سرانجامی ناموفق داشت. در سال 1303ش، وی خطاب به ریاست جلیله معارف استرآباد، تقاضای صدور امتیاز روزنامه‌ای موسوم به «جهان» را می‌نماید.
او در تقاضانامه‌ی خود می‌نویسد:
اسم بنده (که مدیر مسئول هستم) علی اصغر تقی‌اُف و محل اداره روزنامه، مدرسه سردار واقع در محله نعلبندان شهر استرآباد است.
چون در این شهر بدبختانه هیچ قسمی از مطابع موجود نیست، بالاجبار با اسباب ژلاتینی طبع روزنامه کرده و در آتیه کوشش خواهیم کرد و بلکه به برآوردن مطبعه که از هر سیستم باشد، بتوانیم موفق باشيم.
عنوان روزنامه هفتگی است و هر هفته روزهای شنبه انتشار خواهد یافت. عده چاپ هر نمره، صد نسخه خواهد بود.
مسلک روزنامه، طرفداری از آزادی وطن عزیز، به ويژه قسمت‌های اخلاقی این روزنامه، ادبی و فکاهی و اخبار است.
لازم به یادآوری است تقی‌اُف از طبقه متوسط بوده و در معرفی خود می‌نویسد: «ایرانی و تبعه دولت علیّه ایران هستم. سن 32سال، تاکنون مرتکب جنحه و جنایت نشده و به حمدالله مشهور به فساد عقیده و فسق نبوده‌ام. در هیچ اداره مستخدم نیستم که مراتب فوق مورد تأیید حبیب‌الله مقصود [احتمالاً مقصودلو] از معاریف استرآباد قرار می‌گیرد.»
اما پس از ارسال تقاضا به تهران، شورای عالی معارف، به وجود کلمه «اُف» در فامیلی وی ایراد می‌گیرد و اعطای امتیاز روزنامه را منوط به حذف آن کلمه می‌کند که در نتیجه، تقاضا نامه‌ای جدید با تعویض اسم با نام علی اصغر شفیعی به تهران ارسال می‌شود و روزنامه نیز از «جهان» به «جرجان» تغییر نام می‌یابد.
آجودان قسمت قشون و رئیس تشکیلات نظمیه استرآباد در این‏باره می‌نویسد: در تبعیت مشارالیه [علی اصغر شفیعی] شکی نیست که ایرانی ‌نژاد و ایرانی است، ولی مقتضی می‌داند قبلاً تعیین نماید که شخص مذکور با چه وسیله قصد طبع و نشر روزنامه دارد.
در 24 مرداد ماه 1304، وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه نوشت: «مقام وزارت جلیله متبوعه دامت شوکته. آقای کربلایی علی‌اصغر شفیعی استرآباد به وسیله معارف محل، تقاضای امتیاز جریده به نام جرجان را نموده که در استرآباد با مسلک طرفداری آزادی وطن، اخلاقی، ادبی، فکاهی و اخباری منتشر نماید و بر طبق ماده 6 قانون انطباعات، اسناد و مدارکی که دلالت بر بلوغ سن و عدم ارتکاب جنحه و جنایت دارد، تهیه کرده که عیناً از لحاظ مبارک می‌گذرد، چون اداره کل معارف مطابق اسناد محوطه مشارالیه را واجد شرایط جریده‌نگاری تشخیص داد، لهذا پیشنهاد می‌نماید که مقرر دارند برای تصویب به شورای عالی معارف ارسال گردد.»
 

• اولین نشریه گرگان زمین
از انتشار نخستین نشریه در سرزمین گرگان، اطلاعات موثقی در دست نیست. سیدمحمدکاظم مداح در این‏باره می‌گوید: بولتن یا خبرنامه بدون عنوان چاپخانه گرگان، که در قطع 45×24 به صورت چاپ سنگی در سالگرد تأسیس چاپخانه ریحانی، مقارن با بیست و چهارمین سالگرد مشروطیت در 14 مردادماه 1309 چاپ و توزیع شد، اولین نشریه است. این نشریه اجمالاً از سران مشروطه در صفحه دوم؛ شیخ محمدحسین مقصودلو، سردار محیی، میرزا کوچک خان و تلویحاً از روحانیت گرگان به احترام نام برده و بین مدعوین از طبقات مختلف، شامل معاریف، بزرگان، روحانیون، رؤسای ادارات، نظامی و انتظامی که در جشن حضور داشتند، منتشر شد.
• نامه قابوس
از جمله کسانی که می‌توان او را پیشگام در انتشار نشریات در منطقه گرگان و دشت دانست، میرزا محمدعلی خان عبهری فرزند صادق سپهر است که توانست نشریه «نامه قابوس» را منتشر کند. نامه‌ی قابوس از جمله نخستین نشریاتی است که در سال 1314ش در منطقه گرگان و دشت منتشر شد. نام نشریه برگرفته از اسم قابوس، یکی از سلاطین آل زیار است که برج بلند آن در شهر گنبدکاووس معروف است. امتیاز نامه‌ی قابوس در تاریخ 29/10/1313 با امضای علی‌اصغر حکمت- وزیر معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه- به نام میرزامحمدعلی‌خان عبهری صادر شد. (نک: نامه‌ی قابوس)
• نشریات گرگان در فاصله سال‏های 1332-1320
در فاصله سال‌های 32-1320، نشریات منتشره در پایتخت، در منطقه گرگان و دشت نیز توزیع می‌شدند. با سقوط دولت رضاشاه و ایجاد فضای باز سیاسی، زمینه برای شکل‌گیری و انتشار هرچه بیشتر مطبوعات فراهم شد. به همین سبب، در فاصله این سال‌ها، شاهد انتشار مطبوعات، متعدد بوده‏ایم که عبارتند از:
ندای گرگان: این هفته‌نامه به دو زبان فارسی و ترکمنی در فاصله سال‌های 1325-1324، با روش سیاسی، خبری و به صاحب امتیازی احمد قاسمی منتشر می‌شد و ارگان حزب توده در سرزمین گرگان بود.
آذر گرگان: هفته‌نامه‌ای با روش سیاسی، اجتماعی و خبری، به صاحب امتیازی علی‌اصغر کشاورز، که در سال‌های 1325-1324 منتشر می‌شد.
پیام گرگان: این هفته‌نامه در سال‌های 1331-1330 با روش سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، به صاحب امتیازی عباس مهرآیین منتشر می‌شد.
آسمان گرگان: صاحب امتیاز آن حسین حسینی بود.
قیام شمال: به صاحب امتیازی عبدالله شرفی‌ها، در فاصله سال‌های 1331-1330 منتشر می‌شد.
جرجان: به مدیریت و مسئولیت ابراهیم مفیدی منتشر می‌شد.
رستاخیز گرگان: هفته‌نامه‌ای به صاحب امتیازی سیدصادق میرشهیدی بود.
رهبر ما: به صاحب امتیازی حسن خلیلی گرگانی منتشر می شد.
صدای گرگان: به صاحب امتیازی علی‌اکبر رهبر منتشر می‌شد.
اصناف گرگان: به صاحب امتیازی محمدابراهیم برادران، رئیس انجمن شهر گرگان، در سال 1330 منتشر شد.
برای شمال: این نشریه توسط عزیزالله وحید صفت در گرگان منتشر می‌شد.
گرگان: نشریه گرگان در فاصله سال‌های 1340-1330، به مدیر مسئولی جعفر طاهری منتشر می‌شد.
گرگان ما: این نشریه توسط حسین فلسفی در فاصله سال‌های 1340-1330 منتشر می‌شد.
ندای ترکمن (ترکمن سی‌سی): ارگان حزب توده در ترکمن صحرا که در 1325 به زبان ترکمني منتشر می‌شد.
اتحاد تراکمه: شماره نخستین آن در سال 1322ش منتشر شد.
کودتای 28 مرداد 1332ش، پایانی بر فضای باز سیاسی ایران و آغاز دیکتاتوری محمدرضا پهلوی بود. پس از کودتا، احزاب تعطیل و از انتشار مطبوعات آزاد و مستقل جلوگیری شد. از این رو، رونق چندانی در فعالیت‌های مطبوعاتی دیده نمی‌شود.
• نوازش و انتشار شمال ایران
فعال‌ترین چهره مطبوعاتی سال‌های پس از کودتا، منوچهر نوازش است. او اصالتاً آذربایجانی و دارای مدرک دیپلم بود. برادرش، پای نوازش را به گرگان کشاند. نوازش در سال 1342ش، با میهن‌دخت جرجانی، دختر محمدآخوند- از رهبران متنفذ ترکمن و نماینده مجلس شورای ملی- ازدواج کرد. همسر نوازش دارای دکترای پزشکی عمومی بود و گهگاه مطالبی از او در نشریه چاپ می‌شد. او هفته‌نامه «نهضت» را در ساری در سال 1326 و هفته‌نامه «شمال ایران» را در گرگان در سال 1342 منتشر کرد. شمال ایران، در قطع روزنامه و به صورت هفتگی و معمولاً در 4 و گاه 8 صفحه منتشر می‎‌شد. هیأت تحریریه نشریه زیر نظر ایرج فرزانه و مدیریت داخلی آن برعهده‌ی تقی رسولی بود. نشریه دارای دفتری در گرگان و گاه در ساری و تهران بود. منوچهر نوازش به علت نوشتن مقاله‌ای درباره‌ی تصاحب زمین توسط تیمسار مزین، نماینده‌ی تام الاختیار شاه در منطقه، به دادگاه کشیده شد و سرانجام پس از محاکمه در شهرهای گرگان و ساری، نشریه او توقیف شد. هفته‌نامه شمال ایران به همراه اخبار و مطالبی از جهان و ایران چاپ می‌شد. یک صفحه از این نشریه دارای خبرهای هفته همراه با عکس، كه متعلق به مقامات طراز اول کشور بود و از خبرگزاری پارس گرفته می‌شد. در این نشریه، یک صفحه به مازندران و صفحه‌ای دیگر به گرگان و دشت اختصاص می‌یافت. شمال ایران، به منظور کسب درآمد و تأمین مخارج، اقدام به چاپ آگهی ثبتی نیز می‌کرد و دارای صفحه‌ای با نام نیازمندی‌های عمومی بود. این نشریه هر دو ماه یک بار، ضمیمه‌ای منتشر می‌کرد که «جنگ باران» ویژه‌ی هنر و فلسفه آن در سال 1346 منتشر شد.
 

• مطبوعات گرگان و دشت 60-1357
سال 1357 در تاریخ ایران، سال مهم و پر حادثه‌ای بود. در این سال، با وقوع انقلاب اسلامی، رژیم سلطنتی پهلوی ساقط و فضای باز سیاسی در کشور برقرار شد. در پی این امر، زمینه برای فعالیت‌های مطبوعاتی فراهم شد. در منطقه گرگان و دشت، نشریاتی متنوع ولی نامنظم در مقیاسی کوچک و محدود توسط گروه های سیاسی و قدیمی منتشر می‌شد که تعدادی از آن‌ها عبارتند از:
ندای ترکمن: هفته‌نامه‌ای با روش سیاسی، اجتماعی و فرهنگی که به مدیر مسئولی حلیم بردی عادل و همکاری ابراهیم حسن بیگی در گرگان منتشر می‌شد و ارگان انجمن اسلامی ترکمن بود.
چکلش: نشریه اجتماعی شهرستان گرگان که در سال 1358 منتشر شد.
• پیام مستضعفین
این نشریه، ارگان کانون فرهنگی اسلامی گرگان و دشت بود که با روش خبری، انتقادی، مذهبی و سیاسی در سال 1358 در گرگان منتشر می‌شد. پیام مستضعفین در روزهای شنبه در 8 و گاه 10 صفحه منتشر می‌شد و به قیمت 15 ریال به فروش می‌رسید. این نشریه در ابعاد 30×45 و دارای کاغذ روزنامه‌ای بود، مطالب آن شامل مقالات سیاسی- اجتماعی، مذهبی و بزرگداشت مناسبت‌ها، متناسب با فضای انقلابی و پر تب و تاب جامعه ایران در سال‏های نخستين انقلاب بود. سردبیر آن، عابدین سلیمانی ایلوارین و صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، محمدعلی روحانی‌فرد بود.
• کتاب فصل
«کتاب فصل» نامه کانون نویسندگان و شاعران گرگان و نشریه‌ای ادبی، اجتماعی، فرهنگی و علمی بود. نخستین شماره این نشریه در تابستان 1358 در 140 صفحه در قطع رقعی و با تیراژ 3000 نسخه منتشر شد. در شماره اول «کتاب فصل»، مقاله‌ای از شولوخف، نویسنده معروف روس، قصه‌هایی از سیدحسین میرکاظمی، امیرحسین چهل‌تن، اشعاری از حسین کاشانی‌راد، محمد قاری، باقر مؤمنی، منوچهر آتشی و هوشی مینه، همچنین نامه‌ای از ماکسیم گورکی و گوته، همراه با معرفی بنای تاریخی میل رادکان، چاپ شد. شماره دوم و سوم «کتاب فصل» در یک مجلد در بهار و تابستان 1359 و در 206 صفحه انتشار یافت. شماره چهارم «کتاب فصل» در بهار 1360 در 140 صفحه و در همان قطع منتشر شد.
فضای حاکم بر نشریه «کتاب فصل»، کاملاً روشنفکرانه و تحت تأثیر شرایط و تحولات سال‌های 57 تا 60 ایران بود. «کتاب فصل» هیچ ارتباطی با تشکیلات کانون نویسندگان ایران نداشت و فقط ارگان کانون نویسندگان و شاعران گرگان بود. این کانون در اسفند ماه 1357 تأسیس و در پانزدهم اردیبهشت‌ماه 1358 با انتشار اساسنامه، موجودیت و فعالیت خود را آغاز کرد. «کتاب فصل» زیر نظر شورای دبیران منتشر شد و گردانندگان آن، سیدحسین میرکاظمی و محمد قاری بودند.
• فصل گرگان
این نشریه به قطع وزیری، با تیراژ 1500 نسخه، فقط در یک شماره (تابستان 1369) منتشر شد. «فصل گرگان» ادامه «کتاب فصل» بود که در 104 صفحه با مطالب مختلف از جمله مقاله، داستان، گفتگو و شعر انتشار یافت. فضای حاکم بر این نشریه، روشنفکری، اما متفاوت با سال‌های 57 تا 60 بود. در این نشریه، اسم سردبیر دیده نمی‌شود، اما گردانندگان آن سیدحسین میرکاظمی، محمد قاری و محمد مهدی مصلحی بودند.
• مطبوعات گرگان و دشت 76-1360
حوادث به وجود آمده در سال 1360، سرآغاز دوره‌ی جدید در فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی بود. به دنبال شکل‌گیری فضای جدید در کشور، فعالیت‌های فرهنگی چندان رونق نداشت. در این فاصله، نشریه‌ای مستقل در سطح گرگان و دشت منتشر نمی‏شد. در این سال‌ها، به طور عمده، مطبوعات سراسری پیرامون این منطقه مطالبی را منتشر می‌کردند. البته برخی از سازمان‌ها و نهادهای آموزشی، نشریات اختصاصی خود را منتشر می‌کردند. «پیام منابع‌طبیعی» بولتن دانشکده منابع‌طبیعی گرگان بود که انتشار خود را از سال 1366 و «پیک خزر» به مدیرمسئولی محمدصادق صادقی، انتشار خود را در سطح شمال ایران از جمله گرگان در سال 1375 آغاز کرد. پیک خزر با زمینه فرهنگی، سیاسی، اقتصادی در 8صفحه منتشر می‌شد. «جهان اقتصاد» راهنمای ویژه شرق مازندران، نشریه‌ای بود که از تاریخ 27آذر 1373 کار خود را با انتشار 4 صفحه آغاز کرد. موضوع جهان اقتصاد، بازرگانی و تجاری بود و از شماره 2 که در دی‌ماه 1373 انتشار یافت، مطالب کوتاه و خواندنی نیز به آن افزوده شد. آخرین شماره این ویژه‌نامه، در بهمن‌ماه 1373 منتشر شد. جهان اقتصاد پس از پنج شماره متوقف شد.
«گرگان و دشت» ضمیمه هفته‌نامه اقتصادی- خبری «اقتصاد خراسان» بود که توسط عبدالناصر مهیمنی منتشر می‌شد. اولین شماره این نشریه در 4صفحه در خردادماه 1374 منتشر شد. گرگان و دشت دارای ابعاد 29×42 با کاغذ روزنامه‌ای بود. برخلاف «جهان اقتصاد»، «گرگان و دشت» دارای مطالب خواندنی بیشتری بود. در این نشریه، علاوه بر انتشار خبرهایی از گرگان و دشت، به معرفی آثار و ابنیه تاریخی و کتاب‌های منتشر شده درباره‌ي گرگان می‌پرداخت. «گرگان و دشت» در آغاز 4صفحه بود، پس از مدتی، به 6 تا 8 صفحه رسید و سرانجام در همان 4صفحه به انتشار خود ادامه داد. این نشریه ضمیمه، گاه دارای سرمقاله نیز بود. قیمت آن 20ریال و بعدها به 100ریال افزایش یافت. شماره 17 و آخرین شماره این نشریه در بهمن‌ماه 1374 منتشر شد.
• مطبوعات گلستان 86-1376
سال 1376 سرآغازی نوین برای انتشار مطبوعات در گرگان بود. دو رخداد مهم سبب شد تا عصر جدید مطبوعات در این منطقه آغاز شود. نخستین رویداد، تصویب لایحه تأسیس استان جدید در شرق مازندران توسط دولت هاشمی رفسنجانی و تصویب آن در مجلس پنجم بود که در نتیجه، منطقه گرگان و دشت به صورت استانی مستقل با نام گلستان درآمد. دومین رخداد، روی کار آمدن سیدمحمد خاتمی در انتخابات دوم خردادماه 1376 و ایجاد فضای جدید در ایران بود. این رخداد سبب شد تا رویکرد نوینی در رسانه‌ها، از جمله مطبوعات ایجاد شود. به دنبال این امر، برخی از فعالان اجتماعی و فرهنگی استان در پی انتشار نشریه برآمدند که مطبوعات امروز استان گلستان برآمده از شرایط پس از دوم خرداد 76 و تحولات پس از آن هستند.
• صحرا
از جمله نشریات اختصاصی ترکمن‌های استان است که انتشار خود را به زبان فارسی از فروردین 1377 آغاز کرد. روش این نشریه، فرهنگی، اجتماعی، ورزشی و ادبیات داستانی است. «صحرا» نخست به صورت ماهانه منتشر می‌شد و دفتر آن در شهر گنبدکاووس مستقر بود. این نشریه از سال 1383 به صورت هفته‌نامه منتشر شد و دفتر خود را به شهر گرگان منتقل کرد. نشریه صحرا در 4 یا 6 و گاه در 8صفحه منتشر می‌شود. اين نشريه به صورت سیاه و سفید و در روزهای شنبه چاپ می‌شود. صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن، عبدالرحمن دیه‏جی و سردبیر آن حمید کمی است.
• گلستان ایران
هفته‌نامه «گلستان ایران» با شعار «استانی جدید، هفته‌نامه‌ای نو و سخنی تازه» انتشار خود را آغاز کرد. نخستین پیش شماره این نشریه در آذرماه 1377، در 8صفحه به صورت رنگی و در قطع 50×35 منتشر شد. این هفته‌نامه با زمینه اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و ورزشی با گستره‌ی توزیع در استان‌های گلستان و تهران بود. «گلستان ایران» پس از انتشار 29 شماره (ده پیش شماره و 19 شماره اصلی) کار خود را در بهمن‌ماه 1378 متوقف کرد، اما پس از مدتی، در اردیبهشت‌ماه1380، دوباره انتشار خود را آغاز کرد. گلستان ایران سرانجام به روزنامه سراسری تبدیل شد و پس از مدتی کوتاه، در شهریورماه 1381، با حکم مرتضوی، قاضی شعبه 1410 تهران، توقیف شد. مدیرمسئول و صاحب امتیاز آن، فروزان آصف نخعی بود.
• یاپراق
«یاپراق» فصل‌نامه‌ای با روش خبری، تحلیلی، اطلاع‌رسانی و پژوهشی در زمینه فرهنگ و ادبیات داستانی ترکمن است که به زبان فارسی منتشر می‌شود. مطالب فصل‌نامه به طور عمده درباره‌ی فرهنگ، ادبیات و تاریخ ترکمن‌هاست. اولین شماره یاپراق در قطع کتابی و در بهار 1377 در 104 صفحه منتشر شد. بعدها این نشریه به صورت مجله درآمد. دفتر این نشریه، نخست در گنبدكاووس بود و پس از مدتی به گرگان انتقال یافت. مدیر مسئول و صاحب امتیاز این نشریه، یوسف قوجق است. یاپراق از سال 1389 به هفته‌نامه تبدیل شد و قطع آن تغییر کرد.
• گلستان نو
سابقه انتشار «گلستان نو» به نشریه‌ای با نام «نیمروز» برمی‌گردد. این نشریه، انتشار خود را از اردیبهشت 1377 در آزادشهر آغاز کرد. «نیمروز» نشریه‌ای بود که به شیوه‌ی خبری و تحلیلي با موضوع‌ سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ورزشی منتشر می‌شد. «نیمروز» پس از گذشت سال‌ها، نام خود را به «گلستان نو» تغییر داد. این نشریه از سال 1381، دفتر خود را به گرگان انتقال داد. صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، محمد آذری است.
• گلشن‌مهر
«گلشن‌مهر» نشریه‌ای است که به روش سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و ورزشی منتشر می‌شود. این نشریه، انتشار خود را از 17 مردادماه 1378 در 8صفحه و به صورت هفتگی آغاز کرد. «گلشن‌مهر» در 20 مرداد 1382 توانست به صورت سه روز در هفته با گستره‌ی توزیع در استان‌های گلستان، سمنان و مازندران منتشر شود. این نشریه در منشوری، اصول و مبانی روزنامه خود را صداقت در اطلاع‌رسانی، اعتدال، پرهیز از نفی دیگران، پاسداری از حقوق مردم، توسعه و هم‌گرایی اعلام کرد. گلشن‌مهر در قطع 50 ×35 به صورت سیاه و سفید و گاه رنگی منتشر می‌شود. صاحب امتیاز این نشریه، احسان مکتبی و مدیرمسئول آن، مریم قرآنی است.
• فراغی
فصل‌نامه «مختومقلی فراغی» به موضوعات فرهنگی، ادبی، هنری و اجتماعی ترکمن می‌پردازد. اولین شماره این نشریه در بهار 1379 در 40 صفحه منتشر شد. مدیر مسئول و صاحب امتیاز آن، اراز محمد سارلی است. این نشریه هم اکنون در قطع رحلی چاپ می‌شود.
• سلیم
«سلیم» هفته‌نامه‌ای سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و ورزشی است که انتشار خود را از اسفندماه 1380 آغاز کرد. صاحب امتیاز این نشریه، محمدهاشم مهیمنی و مدیر مسئول آن، امیرعبدالسلام مهیمنی است. سلیم در 8صفحه و در قطع 50×35 چاپ می‌شود که جز صفحات اول و آخر آن، بقیه سیاه و سفید هستند.
• همزیستی
هفته‌نامه «همزیستی» از 30مردادماه 1381 با روش خبری، تحلیلی و اطلاع‌رسانی در زمینه مسائل اجتماعی، اقتصادی، ورزشی و سیاسی منتشر می‌شود. گستره‌ی این نشریه، استان گلستان است. نخستین پیش‌شماره‌ی آن در آبان‌ماه 1380 انتشار یافت. هم اکنون «همزیستی» روزهای شنبه در 4 تا 8 صفحه و با اندازه 50 ×35، چاپ می‌شود. دفتر «همزیستی» در گرگان مستقر است و صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، تاج محمد کاظمی است.
• گرگان امروز
اولین شماره هفته‌نامه «گرگان امروز» در اردیبهشت ماه 1379 در 8صفحه و در اندازه 50×35 منتشر شد. گرگان امروز نشریه‌ای با موضوع سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است. این هفته‌نامه، نخست ارگان بنیاد گرگان‌شناسی و توسط اعضای آن اداره می‌شد، ولی بعدها با تعطیلی این بنیاد، نشریه مستقل شد. «گرگان امروز» علاوه بر توجه به فرهنگ و تاریخ استان، به مسائل محیط زیستی نیز مي‌پرداخت. همین امر باعث شد تا با چاپ نامه اهالی شهرک تالار درباره‌ي تصرف جنگل، مدیر مسئول این نشریه به دادگاه برود و به سه ماه زندان و توقیف در انتشار محکوم شود. مدیر مسئول و صاحب امتیاز این نشریه مصطفی سبطی بود.
• حریف
«حریف» هفته‌نامه ورزشی، فرهنگی و اجتماعی استان است که نخستین پیش‌شماره خود را در اردیبهشت ماه 1382 در 6 صفحه و در ابعاد 50×35 منتشر کرد. حریف تا پیش شماره 11، دو هفته یک بار منتشر می‌شد. در میان تمامی نشریات گلستانی، حریف بیشترین توجه خود را به ورزش استان اختصاص داده است. صاحب امتیاز و مدیر مسئول حریف، احمد قلیشلی است.
• گلستان سلام
«گلستان سلام» هفته‌نامه‌ای اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، ورزشی و اقتصادی است که اولین شماره این نشریه در مهرماه 1383 در 8 صفحه و ابعاد 50×35 منتشر شد. این نشریه، انتشار منظم خود را از سال 1384 آغاز کرد. صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، محمدرضا بابائیان است.
• اقتصاد گلستان
«اقتصاد گلستان» تنها نشریه استان با گرایش اقتصادی است که در شهریورماه 1383 مجوز گرفت. مجوز انتشار این نشریه، اطلاع رسانی، آموزشی و پرورشی است. اقتصاد گلستان در 8 صفحه و در اندازه 50×35 منتشر می‌شود. صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، موسی جرجانی است.
• کیمیای گلستان
«کیمیای گلستان» هفته‌نامه‌ای است که انتشار خود را از سال 1384 آغاز کرد. اندازه‌ي این نشریه 50×35 و سیاه و سفید است. کیمیای گلستان در 4 صفحه چاپ می‌شود. صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن، منیره جندقی است.
• ستاره گلستان
اولین پیش‌شماره ستاره گلستان در مهرماه 1383 در 8 صفحه و در قطع 50×35 منتشر شد. ستاره گلستان هفته‌نامه‌ای اجتماعی، اقتصادی، ورزشی و سیاسی است. این نشریه تا اواخر اسفندماه 1383، سیزده پیش شماره را به چاپ رساند و در آخرین هفته سال، شماره اول هفته‌نامه خود را به صورت رنگی منتشر کرد. صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن، جمشید نیرومند است. در سال‌هاي 90 تا 92، رحمت‌الله رجائي سردبيري اين نشريه را بر عهده داشت.
• گرگان زمین
«گرگان زمین» هفته‌نامه‌ای به صاحب امتیازی و مدیر مسئولی مهدی فرزانگان است. این نشریه با ابعاد50×35 و در 4صفحه و به صورت سیاه و سفید به چاپ می‌رسد.
• بهار گلستان
«بهار گلستان» ماهنامه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ورزشی استان است که در ابعاد 50×35 منتشر می‌شود. اولین شماره این ماهنامه در سال 1384 منتشر شد. بهار گلستان معمولاً در 4 صفحه و به صورت سیاه و سفید منتشر می‌شود. صاحب امتیاز و مدیرمسئول آن، هانی حسام است.
• ندای جمعه
این نشریه از سال 1384 منتشر می‌شود. صاحب امتیاز آن، ستاد اقامه نماز جمعه گنبدکاووس و مدیر مسئول آن، عباس سجادی است. زمینه انتشار ماهنامه «ندای جمعه»، مذهبی، سیاسی، اجتماعی و گستره‌ی توزیع آن شهر گنبدکاووس است.
• استرآباد
هفته‌نامه‌ای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و ورزشی است که اولین شماره‌ی آن در مهرماه 1385 به قیمت 500 ریال و در 4صفحه منتشر گردید. نخستین شماره‌های این نشریه به صورت رنگی منتشر شد، ولی بعدها به صورت سیاه و سفید درآمد. ابعاد این نشریه 50×35 است. مدیر مسئول آن، اسدالله دارایی قادیکلایی است.
• اُلکا
این نشریه انتشار خود را از سال 1386 آغاز کرد. صاحب امتیاز و مدیرمسئول این هفته‌نامه، سیدابوالفضل سیدالنگی است. گستره‌ی توزیع الکا، استان گلستان و زمینه غالب آن فرهنگی- اقتصادی است.
• گلستان مهر
هفته‌نامه «گلستان مهر» با صاحب امتیازی و مدیرمسئولی علی منصوری رضی، انتشار خود را از سال 1386 آغاز کرد. زمینه انتشار این نشریه، سیاسی، فرهنگی و گستره‌ی توزیع آن، استان گلستان است. گلستان مهر در 8 صفحه منتشر می‏شود.
• انقلاب
هفته‌نامه «انقلاب» به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی غلامرضا خارکوهی در قطع A4 منتشر می‌شود. مجوز انتشار این نشریه در سال 1386 صادر شد.
• پژواک سخن
این نشریه به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی سیدمحمد مهدی حسینی، انتشار خود را از سال 1386 آغاز کرد. پژواک سخن هفته‌نامه‌ای با زمینه فرهنگی- اقتصادی و گستره‌ی توزیع آن، استان گلستان است.
• عصر بیداری
هفته‌نامه سیاسی، فرهنگی، پژوهشی، خبری، تحلیلی و اطلاع‌رسانی «عصر بیداری»، اولین پیش شماره خود را در 13 بهمن ماه 1386 منتشر کرد. صاحب امتیاز و مدیر مسئول آن، محمدتقی حاجی‌قاسمی است.
• آهنگ
دو هفته‌نامه «آهنگ» به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی سیدحسن سیدی، در شهر علی‌آبادکتول منتشر می‌شود.
• الهام
دو هفته‌نامه الهام به مدیر مسئولی غلامرضا کبیر منتشر می‌شود. اولین شماره آن در روز دوشنبه، 22بهمن ماه 1390 انتشار یافت.
• رادکان
دو هفته‌نامه رادکان به مدیر مسئولی حسین‌علی خواجه مظفری منتشر می‌شود. امتیاز این نشریه در سال 1390 صادر شد و گستره‌ی توزیع آن، استان گلستان است.
• التیام
اولین شماره نشریه التیام در سال 1391، در 8صفحه به مدیرمسئولی اسماعیل تقی‌پور انتشار یافت.
• جرجان
اولین شماره نشریه جرجان در 14 آبان‌ماه 1391، به مدیر مسئولی جعفر خاندوزی انتشار یافت.
• جام گلستان
این ماهنامه به مدیر مسئولی صاحب حجتی انتشار می‏یابد. اولین شماره آن در روز سه شنبه 19 دی ماه 1391 در 8صفحه منتشر شد.
• گل صحرا
گل صحرا به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی حمید آخوندی و به صورت ماهنامه در استان انتشار می‌یابد. قطع این نشریه 50×35 است و بیشتر به مسائل ترکمن‏های استان می‏پردازد.
• دیدبان شما
صاحب امتیاز و مدیر مسئول این نشریه دنکوب است و دفتر آن در شهر علی‌آباد قرار دارد.
• ترنم سبز
هفته‌نامه ترنم سبز به صاحب امتیازی حسین جهانگیری و در قطع 50×35 منتشر می‌شود. زمینه انتشار این نشریه، فرهنگی و اقتصادی و گستره‌ی آن استان‌های مازندران و گلستان است.
• فرهنگ گلستان
نشریه اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان گلستان که در قطع وزیری منتشر می‌شود. زمینه انتشار این نشریه، فرهنگ و معلومات عمومی است که مجوز انتشار آن در سال 1387 صادر شد.
• کاغذ شیشه‌ای
نشریه کاغذ شیشه‌ای به مدیرمسئولی محمد آریان‌نیا و با زمینه فرهنگی و اجتماعی در سطح استان گلستان انتشار می‌یابد.
• تار
مجله اختصاصی موسیقی، به ويژه تار است که انتشار خود را از سال 1393 آغاز کرد. صاحب امتیاز و مدیر مسئول این مجله اسماعيل شافعی است.
• استارباد
این فصل نامه به مدیر مسئولی علی بایزیدی و سردبیری رحمت الله رجائی منتشر می گردد. استارباد انتشار خود را از بهار 1394 آغاز کرد.
• میرداماد
فصل نامه اختصاصی مطالعات فرهنگی مؤسسه فرهنگی میرداماد گرگان است که انتشار خود را از سال 1394 آغاز کرده است. مدیرمسئول و سردبیر این نشریه احمد خواجه نژاد است.
• زیست آئین
فصل نامه اختصاصی در حوزه محیط زیست است که به مدیرمسئولی مجتبی حسینی منتشر می‏شود. زیست آئین انتشار خود را از سال 1394 آغاز کرده است.

منابع:
• بیات، کاوه، و کوهستانی‏نژاد، مسعود. (1372). اسناد مطبوعات 1320- 1286ش (چاپ اول). تهران: انتشارات سازمان ملی ایران.
• رجائی، رحمت‏الله. (1383). درآمدی بر روزنامه‌نگاری سرزمین گرگان. پیام بهارستان، 4 (40)، 25-20. کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.  
• رجائی، رحمت‌الله. (1378). پیش درآمدی بر پیشینه مطبوعات گلستان. گرگان: پیک ریحان.
• صدرهاشمی، محمد. (1363). تاریخ جراید و مجلات ایران (جلد 2، چاپ 2). اصفهان: کمال.
• صمدی، حسین. (1372). کتاب‌نامه مازندران. ساری: سازمان برنامه و بودجه استان مازندران.
• قاسمی، سیدفرید. (1385). سرگذشت مطبوعات ایران روزگار محمدشاه و ناصرالدین‌شاه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
• کرزن، جرج. (1362). ایران و قضیه ایران (جلد اول). (ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی). تهران: علمی و فرهنگی.
• مداح، سيدمحمدكاظم. (1386). مصاحبه شخصي رحمت‌الله رجائي.
• معطوفی، اسدالله. (1374). استرآباد و گرگان در بستر تاریخ. مشهد: درخشش.
• معطوفی، اسدالله. (1389). تاریخ فرهنگ و ادب گرگان و استرآباد. گرگان: مختومقلی فراغی.
• مقصودلو، حسینقلی (وکیل‏الدوله). (1363). مخابرات استرآباد (جلد اول). (به كوشش ايرج افشار و محمدرسول درياگشت). تهران: تاریخ ایران.