قزلق
قزلق[1]
ابوت در گزارشهای سفر خود به استرآباد (1848-1847م/ 1227-1226ش) مینویسد: «گردنه گوزلوک (قزلق) در شرق استرآباد واقع است و بهترین طریق برای گذشتن از کوهها در زمستان است». و همچنین میآورد: «گوزلوك یك منطقهی ییلاقی است. حمل توپ از خراسان از طریق این گردنه به دشواری میتواند صورت بگیرد. ولی اطلاع پیدا كردهام كه توپهای 6 پاندی (2.72155422کیلوگرم) را از این راه حمل كردهاند». (ابوت[2])، کلنل بدسفُرد لِوات در گزارش سفر مورخ 1298 و 1299ق (1260 و 1261ش) در مورد قزلق مینویسد: «راه کتل قزلق در یک هزار و یکصد و پنجاه ذرع (1196متر) شروع میشود. راه این کوه را شانزده سال قبل جنرال بهلر که در خدمت دولت ایران بود ساخته است ... در یک هزار و ششصد ذرع (1664متر) به کاروانسرایی میرسد که موسوم است به رباط قزلق و قدری بالاتر میرود از یک هزار و ششصد ذرع (1664متر) ارتفاع به یک چشمه آب میرسد و در دو هزار و چهارصد ذرع (2496متر) ارتفاع یک زمین مسطحی دارد که برای محل اردو مناسب است...».(ذبیحی، افشار و دانش پژوه. 1386/191-190)، هدایت در 1268ق (1230ش)مینویسد: «روز غرّه محرم الحرام (4 آبان 1230 از استرآباد حرکت نموده از راه کوه و کتل قزلق روانه شدیم، الحق راه قزلق راهی است پر صعوبت و آن کوه، کوهی است بلند و سخت... هنگام غروب به رباط اول درآمدیم». (هدایت.1356/132-131)، یارمحمدخان سهام الدوله در سفرنامهی خود(1307ق/ 1268ش) در باب راه قزلق مینویسد: «کتل قوزلق بسیار سخت است. شش فرسخ (36کیلومتر) سرازیر و پرتگاه است». (روشنی زعفرنلو 1374/68)، محمدحسن خان اعتمادالسلطنه در ذکر جبال مازندران (1312ق/ 1273ش) مینویسد: «این سلسله کوه کاسپی یا کاسپین قدیم یا مازد یا البرز، یک راه عرّاده رو تا کنار دریا دارد که عرّاده در آن به طور سهولت حرکت میکند و آن گردنهی قوزلق استرآباد است». (اعتمادالسلطنه 1373/70)، صاحب نخبهی سیفیه (1321ق/ 1282ش)، در بارهی قزلق مینویسد: «از استرآباد به شاهکویین و تاش تا قوزلق همه جا جنگل و باتلاق است... گردنهی قوزلق به ارتفاع مشهور است و در زمستان عبور و مرور صعب است». (ذبیحی و افشار.1363/98)، رابینو در حواشی کتاب «مازندران و استرآباد» در تاریخ 1322ش دربارهی قزلق نوشته: «قزلق قریهای مخروب و گردنهایست در 14 میلی(22.530816کیلومتر) شهر استرآباد، سر راه شاهرود...». (رابینو.1383/250)