معصوم آباد
معصوم آباد
Ma'sumābad
روستایی در دهستان استرآباد شمالی از بخش بهاران شهرستان گرگان.
این روستا در 15 کیلومتری شمال شرق مرکز استان گلستان قرار دارد و در نقطهی 1ً 54َ °36 عرض و 35ً 32ً °54 طول جغرافیایی واقع شده است.
ارتفاع این روستا از سطح دریا 48 متر است.[1]
روستاهای چهارچنار از سوی شمال، پایین جلین از جنوب، شهر سرخنکلاته از قسمت شرق و روستای علی آباد کنار شهر از ناحیهی غرب، معصوم آباد را احاطه کردهاند.
مدفن سه امامزاده، مشهور به امامزاده ابوالقاسم (شاهزاده قاسم)، امامزاده اسماعیل(مِتان محله) و امامزاده جعفر(جعفران) در اطراف روستا[2]، میتواند گواهی بر دیرینگی سکونت در این ناحیه باشد.
همچنین قبرستان قدیمی روستا که در گذشتهای نه چندان دور سنگ قبرهای فراوانی داشت، از تاریخ کهن روستا حکایت میکنند. تاریخ حک شده روی برخی از این سنگها به دورههای تیموری و صفوی باز میگردد.[3]
بیشتر منابع دورهی قاجار، نام این روستا را آوردهاند. میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران میان سالهای1276-1277، معصومآباد را به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم یعنی استرآباد رستاق بر شمرده است.[4]
آمار جمعیت روستا در سال 1276ق از اسکان تعداد قابل توجّه افراد در آنجا به عنوان روستایی با وسعت زیاد خبر میدهد. در آن سال معصومآباد دارای 90 خانوار و 459 نفر جمعیت بود.
ترکیب جمعیت روستا به این شرح ثبت شده است:
مرد زن دار90 نفر، زن شوهردار 115 نفر، مرد بیزن 46 نفر، زن بیشوهر 23 نفر، پسر صغیر 87 نفر، دختر کبیر 35 نفرو دختر صغیر 63 نفر.[5]
ملکونف، جهانگرد روس، در سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت. او از معصومآباد به عنوان یکی از روستاهای ایالت استرآباد نام برده است.[6]
رابینو، مامور رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. وی از معصومآباد به عنوان یکی از آبادیهای بلوک استرآباد رستاق نام برده است.[7]
گزارشهای عصر قاجار مِلک معصومآباد را موقوفهی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و بخشی از آن را متعلق به بازماندگان فردی به نام میرزا محمدخان دانسته است.[8]
اخبار روزانهی ثبت شده در مخابرات استرآباد در اواخر قاجار و اوایل پهلوی از درگیریهای پی در پی اهالی روستا با مهاجمان ترکمن خبر میدهد.[9]
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی از روستاهای دهستان استرآباد رستاق بخش مرکزی گرگان با 520 سکنه معرفی شده است. مذهب اهالی تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی همچون برنج، غلات و توتون در روستا کشت میشد. قنات مهمترین منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به پارچه بافی ابریشم و کرباس مشغول بودند.[10]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[11]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
610 |
|
1345 |
144 |
872 |
|
1355 |
223 |
1238 |
|
1365 |
223 |
1324 |
|
1375 |
256 |
1107 |
|
1385 |
273 |
997 |
|
1390 |
298 |
944 |
|
1395 |
278 |
831 |
روستا در ناحیهای هموار و دشت قرار دارد.
هستهی نخستین روستا، در مجاورت امامزاده ابوالقاسم واقع شده و با گذر زمان گسترش یافت. در سالهای اخیر تقریبا تمام خانههای قدیمی روستا تخریب و بازسازی شد. به جز دو باب خانه با قدمتی افزون بر 50 سال، دیگر خانهها با بافت مسکونی جدید و با مصالح نوین ساخته شدهاند. توسعهی روستا بیشتر به سمت شرق و مسیر جادهی ارتباطی اصلی میباشد. محوطهی میدان گاهی مجاور امامزاده که در بین ساکنان با عنوان «پشت مسجد»، شهرت دارد، محل تجمع روستاست. از آنجا که در گذشته خندقی در مجاورت روستا حفر شده بود و در گویش محلی به خندق جَر میگویند، روستا در بین اهالی به دو بخش بالاجر(جنوب روستا) و پایین جر(شمال روستا) تقسیم میشود.[12]
روستاییان به زبان فارسی صحبت میکنند و مسلمان و شیعه مذهب و به کشاورزی مشغولاند. آنها در زمینهای کشاورزی روستا که حدود 1000 هکتار است، محصولاتی همچون برنج، سویا، پنبه، چغندر، سیبزمینی و صیفی جات کشت میکنند. باغهای روستا به درختان هلو، آلو، شلیل، انار، کیوی و گلابی محدود میشود.
از نامهای خانوادگی پرجمعیت روستا میتوانیم به آخوندنژاد، لطفی، محمدخانی، قلیشلی، بیغمی، ابراهیمی، کردی، درویشمجنی، پسرکلی، مقصودلو، مهاجرشاهکویی و مهاجر خراسانی اشاره کنیم.
معصوم آباد از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهرهمند است. خانهی بهداشت، شعبهی پست بانک، شرکت تعاونی، مدارس ابتدایی و راهنمایی، سالن ورزشی، دو باب مسجد، یک باب حسینیه، یک باب فاطمیه و پایگاه بسیج امام صادق(ع) در روستا بنا شده است.
پروفسور محمد پسرکلی، متولد سال1327ش، از چهرهای علمی کشاورزی دنیا و استاد گروه علوم گیاهی دانشکدهی کشاورزی دانشگاه آریزونای آمریکا که از سوی سازمان بیوگرافی آمریکا در سال 2005 به عنوان دانشمند برتر و مرد این سال انتخاب شد و دانشگاه آکسفورد انگلستان نام او را جزو ۱۰۰ رهبر استادان جهان (استادان پیشرو) اعلام کرد، در معصوم آباد زاده شدهاند.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. پنج تن از جوانان روستا در جنگ تحمیلی به شهادت رسیدند که یکی ازآنها مفقودالاثر است.
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2]. سازمان اوقاف و امور خیریه ایران.
[3]. معطوفی، (1387). صص645 -649.
[4]. میرزا ابراهیم، (1355). ص55.
[5]. قورخانچی، (1360). ص119.
[6]. عزالدوله و ملکونف.(1363). ص129
[7]. رابینو،(1365). ص194.
[8]. ستوده، (1377). ص267.
[9]. مقصودلو، (1363). صص 73، 74، 117، 172، 199، 251، 634، 669، 781، 886.
[10]. فرهنگ جغرافیایی ایران.(1329). ص 285.
[11]. مرکز آمار ایران.
[12].درویش مجنی.(11/2/1400).
منابع:
درویش مجنی، حمیدرضا، (11/2/1400)، (دهیار روستای معصوم آباد). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
رابینو، هـ ل.(1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
سازمان اوقاف و امور خیریه ایران، پایگاه جامع امامزادگان و بقاع متبرکهی ایران، قابل دسترسی از: http://www.emamzadegan.ir
سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی از: https://gndb.ncc.gov.ir
ستوده، منوچهر.(1377). از آستارا تا استارباد.(ج5). تهران.: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران. صص611 تا 1254.
عزالدوله و ملکونف.(1363). سفرنامه ایران و روسیه. به کوشش محمد گلبن و فرامرز طالبی. تهران: دنیای کتاب. 256 ص.
فرهنگ جغرافیایی ایران (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
قورخانچی، محمد علی.(نخبه سیفه)1360.به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی از:https://www.amar.org.ir
معطوفی، اسدالله.(1387). سنگ مزارها و کتیبههای تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه. 1287ص.
مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد 1و2). به کوشش ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران. نشر تاریخ ایران.1010ص.
میرزا ابراهیم،(1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش مسعود گلزاری. تهران،: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.