قوجمز
قوجمز
Qojemaz
روستایی در دهستان آق سو، بخش مرکزی شهرستان کلاله و متصّل به این شهر. این روستا در°55 و َ30 طول و°37 وَ23 عرض جغرافیایی قرار دارد.[1]
قوجمز از شرق به روستای «اجن یلی» و «درّه سلاخ اوچان»، از غرب به شهر کلاله، از شمال به ارتفاعات آدینانینگ تونگسی، بلانچق، تربت بابا و آدی قولانگ و از جنوب به رودخانهی آقسو راه دارد.
در گویش ترکمنها، «قوجمز»، «پیر نمیشود» معنا میدهد. به روایت گفته اهالی، قوجمز نام یکی از سرشناسان این ناحیه بود که روستا به احترام وی، به این نام خوانده میشود.[2]
قوجمز، به شکل قوجه مست[3] و قوجه ماز[4] هم ثبت شده است. در گذشته ساکنان روستا مانند دیگر ترکمنها، به دنبال رمههای خود از نقطهای به نقطهی دیگر میرفتند. در آغاز، به ناحیهای با نام «ئیلدگمز» و سپس «یکه آدا» کوچ کردند. در چندین نوبت، میان دو ناحیهی نامبرده در رفت و آمد بودند و در نهایت در حدود سال 1325ش با 30 خانوار در ناحیهی امروزی، مستقرّ شدند.[5]
نخستین ساکنان روستا از ترکمنهای گوکلان بودند که زبان ترکمنی و مذهب حنفی داشتند. در سالهای اخیر به
دلیل نزدیکی قوجمز به کلاله، مهاجرین زیادی به خود راه داده است. میتوان به فارسها، یموتها، کردها، ترکها و ترکمنهای منطقه گلیداغ، به عنوان مهاجران به قوجمز، اشاره نمود.[6] در گذشته، در کنار این روستا و در حاشیهی جادهی فرعی قوجمز به کلاله، محلهای به نام کُردآباد قرار داشت و حالا این محله، بخشی از روستای قوجمز شده است.[7]
اکنون، بیشتر مردم قوجمز کشاورزند و محصولاتی چون گندم، آفتابگردان، هندوانه و ... کشت میکنند. کشاورزان این روستا، 992 هکتار، زمین کشاورزی دارند.[8]
برخلاف گذشته، امروزه، دامداری در قوجمز رونق زیادی ندارد و تولیدات باغی آن نیز محدود است.
در گذشته، زنان و دختران قوجمز مانند دیگر بانوان ترکمن، به بافت فرش و پشتی، پارچه ابریشمی، نمدمالی، بالاک دوزی، تازک دوزی، پرده دوزی، تاره، چلیگی و... مشغول بودند که اکنون از رونق افتاده است. پختن خوراکیهای سنتی ترکمن، مثل چکدرمه، قایش، لوق قا بورگ، قطاب و.... در این محل رواج دارد.[9]
به دلیل حضور امام جمعه کلاله در قوجمز، آیینهای دینی رایج میان ترکمنها همچون اعیاد قربان و فطر، شب قدر و نماز تراویح، آق قوین و... با حضور افراد زیادی از دیگر مناطق ترکمن صحرا در این روستا برگزار میگردد.[10]
اوقات فراغت مردم قوجمز همانند دیگر ترکمنها، همراه با بازیهای بومی و محلی شناخته شده در میان مردم ترکمن صحرا است. از جمله، بازیهایی مانند: قوریق، چلیک، آشییق، قاقار، تایق آتدی و ....[11]
بر اساس سرشماری نفوس و مسکن ایران، جمعیت این روستا در سالهای سرشماری به شرح زیر است.[12]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
345 |
|
1345 |
80 |
512 |
|
1355 |
101 |
678 |
|
1365 |
178 |
1227 |
|
1375 |
219 |
1582 |
|
1385 |
355 |
1845 |
|
1390 |
633 |
2476 |
از افراد نامآشنای قوجمز، کریم بردی آخوند احمدی (1303 – 1387ش)، است. او پس از آموختن علوم دینی، در سال 1326ش. حوزهی علمیه احمدیه را در این ناحیه، بنا نهاد و به تدریس و آموزش علوم دینی، مشغول شد و سالها امامت جمعهی کلاله را بر عهده داشت[13]. محی الدین احمدی، امام جمعه فعلی شهر کلاله، از ساکنان قوجمز است.[14]
از جمله بناهای قدیمی روستای قوجمز، مسجد آنجا است که در سالهای ابتدایی ورود اهالی ساخته شد و در چند نوبت هم بازسازی و مرمت شده است. آموزش و پرورش نوین با ورود نخستین آموزگار سپاه دانش در سال 1340ش به این روستا، آمد که با 20 دانش آموز در پایهی اوّل دبستان، کار خود را آغاز کرد. دانشآموزان این آبادی، اکنون، تا مقطع متوسطه دوم در همین روستا تحصیل می کنند.
روستای قوجمز، یک شهید در جنگ تحمیلی به کشور، تقدیم نموده است.[15]
[1] سازمان نقشه برداری کشوری.
[2] فرهمندیان (15/8/1398)
[3] مرکز آمار ایران.
[4] مرکز آمار ایران.
[5] بایرشی، (1398).
[6] صفرزاده، (1398).
[7] همان.
[8] مومنی، (1399).
[9] بیکه خب، (1398).
[10]صفرزاده، (1398).
[11] فجوری، (1395).
[12] مرکز آمار ایران.
[13] فجوری، (1393).
[14] بشکول،(1398).
[15] صفرزاده،(1399).
منابع:
- سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران: http://gndb.ncc.org.ir
- فجوری، ستاربردی. (1395). بازیهای بومی ترکمنها. گرگان: مختومقلی فراغی، چاپ دوم، ص11.
- فجوری، ستاربردی. (1393). تاریخ پیدایش و شکلگیری شهر کلاله. گرگان: مختومقلی فراغی.ص 136.
- فجوری، ستاربردی.(1398). گفت و گو با اتوز فرهمندیان. (15/8/1398).
- فجوری، ستاربردی.(1398). گفت و گو با اتوز قلی بایرشی. (2/8/1398).
- فجوری، ستاربردی. (1398). گفت و گو با حاجی آیدوقدی بشکول. (2/8/1398)
- فجوری، ستاربردی.(1398). گفت و گو با گل بیکه خب. (2/8/1398).
- فجوری، ستاربردی. (1399). گفت و گو با قره صفرزاده. (11/6/1399).
- مرکز آمار ایران: http://www.amar.org.ir