اجن یلی

اجن یلی

Ajan Yeli

روستایی است در دهستان آق‌سو، بخش مرکزی شهرستان کلاله واقع در دو کیلومتری شرق آن.

این روستا در °55 و 37َ طول و °37 و 23َ عرض جغرافیایی قرار دارد.[1] از شرق با روستای بلوک اجن، از غرب با روستای قوجمز از شمال با کوه‏های «آدینانینگ تونگسی، سلاخ اوچون، کلک‏دره، اینچه‏دره» و از جنوب با «آدی قولانگ» همسایه است.[2]

این روستا تا پیش از سال 1365ش در اسناد رسمی به «آجان (اجن) سلاخ»[3] شناخته ‌می‌شد و مردم منطقه، گاهی آن را به این نام و نیز «اشاقه ‏آجان» می‌خواندند. ساکنان روستا، دلایلی را برای نامگذاری روستا، گفته‌اند. از جمله: مردم آجان که ترکمن بودند و جمعیت بسیاری داشتند، روزگاری در ناحیه‌ای به نام چهارمازو ساکن شده‌ بودند. پس از مدتی، صد خانواده از اجن بزرگ، جدا می‌شوند و به جایی به نام «یلی‏مازی»، می‌روند اجن‏یلی کنونی را بنا می‌نهند، نکته‌ی قابل توجه در وجه تسمیه‌ی روستا، وجود درخت مازوی بزرگی بود که به طور معمول، سر آن همیشه در حال تکان خوردن بود. «یل» در زبان ترکمنی به معنای باد است و «یلی» یعنی جایی که باد زیاد می‏وزد.

همچنین اهالی در جا به‌ جایی‌های همیشگی گذشته، مدتی چند، در مکانی به نام «سلاخ اوچون» ماندگار شدند و پس از آن به این مکان کوچ کردند، به همین خاطر گاهی نام روستا را «آجان‏سلاخ» می‏گویند.[4]

روستاییان ساکن «اجن سنگرلی»، «اجن یلی»، «اجن قراخوجه»، «اجن شیریملی»، «چاقیر»، «قانجیق» و «اجن بلوک»، از یک طایفه و یک نژاد هستند. ساکنان «اجن‏یلی» پس از سال‏ها جا به‌ جایی میان «سلاخ اوچون» و «چکه نیل» در ناحیه‌کنونی ساکن شدند.

میرزا صوفی‏آقا، ممی‏کدخدا، قربان، نیاز، مورزه صوفی، حاجی مرد قلی، قربان باتر و ...، نخستین کسانی بودند که از اجن بزرگ جدا شدند و روستای اجن‌یلی را بنا‌ نهادند.[5]

در سال 1312ش و پس از اجرای طرح اسکان اجباری عشایر، روستاییان از آلاچیق‏ها دست کشیدند  و با ساختن منازل ثابت، یکجانشین شدند.

 ساکنان روستا از ترکمن‏های گوکلان، تیره دودورقه و شاخه اجن قانجق و مسلمان حنفی مذهب هستند، به زبان ترکمنی صحبت می‏کنند. اهالی روستا در بین خود شاخه‏ های فرعی دارند که عبارتنداز: قل، الکم، کوچ توفرگچی قوتر، قره داشلی.

این روستا به دلیل نزدیک بودن به شهر کلاله مهاجر پذیر است. در آغاز، روستاییانی از صالح ‏آباد و یکه قوز به آنجا مهاجرت کردند و در سال‏های نزدیک‌تر نیز شمار زیادی از روستاییان گلی داغ، قرناوه، آلتی ‏آغاچ و ... به اجن یلی کوچ کردند.

کشاورزی، پیشه‌ی بیشتر ساکنان است. محصولاتی مانند گندم، آفتابگردان و هندوانه، در این منطقه، کاشته می‌شود. کشاورزان این آبادی 465 هکتار زمین کشاورزی دارند. تولیدات باغی، در این منطقه، کم است. اقتصاد روستا در گذشته بر دامداری استوار بود و در حال حاضر، کم رونق شده‌است.[6]  

در گذشته، زنان و مردان روستا به تولید صنایع دستی می‌پرداختند که هم نیاز خود را با آن برطرف می‌کردند و هم دست ساخته‌های خود را به فروش می‌رساندند. محصولاتی نظیر فرش، پشتی ترکمنی، پارچه‏های ابریشمی تولید می‏کردند اما امروزه، این کار رواج چندانی ندارد.[7]

از بازی‏های بومی و محلی مرسوم در روستا می توان قارانگ گوردم، تاب بازی، چیش وردی، یوزگ، یارانما یارنم، آیاق می‏تایاق و ... اشاره‌ داشت.[8]

آمار جمعیت روستا بر اساس سرشماری رسمی مرکز آمار ایران به شرح ذیل می‏باشد:[9]

با ورود اولین معلم سپاه دانش، در سال 1349ش، آموزش و پرورش نوین، در این روستا، آغاز شد. در سال تحصیلی1352‏– 1351ش، اولین ساختمان گِلی به عنوان مدرسه دو کلاسه با همت و مشارکت مردم ساخته شد.[10]

به دلیل نزدیک بودن قوجمز به اجن‌یلی، از سال 1383ش، تمامی دانش آموزان دوره‌ی ابتدایی و متوسطه اول این روستا در مدرسه قوجمز تحصیل می‌کنند. در حال حاضر فقط مدرسه استثنایی شهر کلاله که در سال 1383ش ساخته شده است در این روستا فعال می‏باشد.[11]

تنها مسجد روستا، در سال 1310ش ساخته ‌شد. روستاییان دارای انشعاب آب، برق و گاز هستند.

در دوران جنگ تحمیلی یک نفر از اهالی شهید و یک نفر نیز اسیر شده است.[12]

منابع:

• سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه نام‌های جغرافیایی ایران: http://gndb.ncc.ir
• سایت مرکز آمار ایران. نتایج سرشماری نفوس و مسکن، پیش از سال 1365. http://www.amar.org.ir
• فرهمندیان، آتوز. (1396). تاریخچه و شجره‌ی 200 ساله‌ی روستای آجان یل لی. (بی‌جا)، (بی‌نا). ص27.
• فجوری، ستاربردی. (1383). بازی‌های بومی ترکمن‌ها. گرگان: مختومقلی فراغی. ص 48.
• فجوری، ستاربردی. گفت و گو با آتوز فرهمندیان و مرادقلی عوض زاده. (4/8/1398).
• فجوری، ستاربردی. گفت و گو با خدای وردی صفری. (8/6/1399).
• فجوری، ستاربردی. گفت و گو با نورگلدی فتحی‌زاده. (8/6/1399).