هزارپیچ

هـزارپیچ

Hezarpich
 

تپه‌‏‏ای در غرب شهر گرگان.
هزارپیچ منطقه‌‏ای تفرجی و گردشگری و شناخته شده است. بخشی از این منطقه که با عنوان «پارک جنگلی هزارپیچ» شناخته می‎شود، با مساحت نزدیک به 191 هکتار، بین 54 درجه و 23 دقیقه تا 54 درجه و 24 دقیقه طول شرقی و 36 درجه و 49 دقیقه تا 36 درجه و 50 درجه عرض شمالی قرار دارد. منطقه‏‏ای است با پوشش جنگلی دست کاشت و طبیعی، همراه با فضاهای باز و زمین‏‏های کشاورزی در دامنه، که چشم‌انداز ویژه‏‏ای به پیرامون شهر گرگان می‏‏بخشد. چشم‏‏اندازهای محدوده‏‏ی شمالی آن، منحصر به فرد است، به طوری که هنگام صاف بودن هوا، افزون بر شهر گرگان، دشت و خلیج گرگان و تا حدی شبه‏‏جزیره میانکاله نیز به خوبی دیده می‏‏شود.
در منابع تاریخی، نامی از این تپه به چشم نمی‏‏خورد. فقط اشاره شده که در امتداد تپه‏‏ی قلعه خندان قرار دارد و پیش از این، سفالینه و پاره‏‏های آجری زیادی در آن دیده ‏‏شده است. نام گذاری هزارپیچ، به سبب داشتن پیچ‏‏های زیاد در جاده‏‏ی دسترسی به بالای تپه است، در حالی که در طول جاده‏‏ی 5300 متری آن، تنها 31 پیچ وجود دارد . بنا بر گفته‏‏های رایج بین اهالی شهر گرگان، نام‏‏ دیگر این منطقه تا اوایل دهه 30 ش، «سوگُله» بوده است. این منطقه در دهه‏‏ی پنجاه، برای ایجاد مجموعه ویژه گردشگری در نظر گرفته شده بود که پس از سال 1357ش، اداره‏‏ی منابع طبیعی، در آن جا جنگل دست کاشت ایجاد کرد. «بام گرگان» نیز نام دیگری است که از دهه هشتاد به این تپه گفته می‏‏شود.
اقلیم هزارپیچ همانند شهر گرگان است، با این تفاوت که به دلیل بلندی و قرارگیری در مسیر باد، بادهای زیادی از جبهه غربی با سرعت 16 تا 20 متر بر ثانیه در آن می‏‏وزد. این بادها در بخش شمالی و فضای باز هزارپیچ، به ویژه در فصل تابستان بیشتر است و باعث خنکی نسبی دما می‏‏شود. از دیدگاه زمین‏‏شناسی، تپه هزارپیچ مربوط به دوره کواترنری است و در ناحیه تخریب زمین‏‏لرزه قرار دارد. از این رو، همانند سایر تپه‏‏های پیرامونی گرگان، توان نهفته زیادی در لغزش و خزش خاک منطقه وجود دارد و در چندین مورد، رانش زمین در آن دیده شده است. نوع خاک آن، لُسی با مقدار تولید رسوب اندک، از نوع بسیار عمیق، بافت سطحی سنگین و رنگ خاکستری بسیار تیره است و ساختمان دانه‏‏‌ای و مواد آلی زیاد، ناپایدار و قابلیت نفوذ آهسته و زهکشی ضعیف دارد. شیب زمین در منطقه، گوناگون است و می‌توان هر سه نوع شیب تند، متوسط و ملایم را در آن دید.
با توجه به این که بیشتر منطقه به صورت جنگل دست کاشت است، نوع پوشش گیاهی بیشتر غیربومی و شامل درختانی مانند کاج، سرو، زربین، آکاسیا همراه با گیاهان بومی مانند تمشک، نی و انواع گیاهان علفی است. به دلیل نبود مدیریت اکوسیستمی، تنوع زیستی این منطقه به آسانی می‏‏تواند افزایش یا کاهش یابد. جانوران موجود در منطقه، مشابه سایر زیستگاه‌های طبیعی پیرامون شهر گرگان است. از این رو، جانورانی مانند شغال، روباه، گربه جنگلی، خرگوش، گراز، مار و انواع پرندگان در آن یافت می‌شود. از آن جا که هزارپیچ منطقه‏‏ای تفریحی، و حضور انسان در آن دائمی است، دیدن حیات وحش در شرایط عادی، خیلی آسان نیست.
بر پایه‏‏ی پژوهش‏‏ها و از دیدگاه گردشگری، حدود 98 درصد منطقه هزارپیچ، مناسب تفرج گسترده و حدود 2 درصد آن، مناسب تفرج متمرکز و منطقه حفاظتی است و توان کل منطقه برای توسعه شهری، بسیار پایین ارزیابی شده است. در حال حاضر، کاربری هزارپیچ بیشتر گردشگری است و از سال 1389 از سوی شهرداری گرگان، امکانات تفرجی و تفریحی در آن فراهم شده که گردشگران بومی بسیاری را به خود جلب کرده است. بیشتر کاربری‌ها، مربوط به فرستنده تلویزیونی و تلفن همراه، محل پرواز پاراگلایدر، پاراموتور و مانند آن در بالای تپه، زمین‏‏های کشاورزی در دامنه، سازه‏‏های تفریحی در پایین دست قرار دارد.

منابع:
• ستوده، منوچهر. (1377). از آستارا تا استارباد (جلد 5، چاپ اول). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
• سازمان زمین‌شناسی کشور. (1369). نقشه زمین‌شناسی گرگان. [نقشه]. (مقیاس 1:250000). تهران: مولف.
• فيض‌نيا، سادات، غيوميان، جعفر، و خواجه، منصور. (1384). بررسي اثر عوامل فيزيكي، شيميايي و آب و هوايي در توليد رسوب ناشي از فرسايش سطحي خاک‌هاي لسي (مطالعه موردي در استان گلستان). پژوهش و سازندگي، 84 (66)، 24-14.
• مهندسین مشاور بافت‏‏شهر. (1382). طراحی شهری- محیطی تپه هزارپیچ، میدان ورودی شهر گرگان. گزارش میان‏‏کار. گرگان: استانداری گلستان.