مؤسسه تحقيقات پنبه كشور
مؤسسه تحقيقات پنبه كشور
Cotton Research Institute of Iran
مؤسسه تحقيقاتي ملی كشور در گرگان.
تنها مؤسسه تحقيقاتي ملی کشور كه در سال 1376ش، در گرگان تأسيس شد و ستاد آن در خيابان شهيد بهشتي (مجموعه باغ كشاورزي) قرار دارد. علت استقرار این نهاد در گرگان را باید در گسترش کشت پنبه و برداشت بالای آن از دهه چهل تا هفتاد جست که منجر به راهاندازی کارخانههای متعدد پنبهپاككني شد. مؤسسه تحقیقات پنبه، وابسته به وزارت جهاد كشاورزي و داراي سه هدف اصلی است:
الف) تهیه بذرهاي اصلاح شده
حفظ و نگهداری پتانسیل ژنتیکی ارقام تجاری، شامل ساحل، مهر، ورامین، بختگان گلستان، ارمغان و سپید - خرداد و تشکیل هستههای اولیه بذر ارقام تجاری، از جمله وظايف اين مؤسسه است. از سال 1387ش، وظيفه نظارت، كنترل و گواهي مزارع سوپرالیت والیت برای تهيه بذر گواهی و به مؤسسه تحقيقات ثبت و گواهي بذر و نهال منتقل شد.
ب) معرفي رقمهاي جديد پنبه
اولويتهاي اصلي مؤسسه در اين زمينه در سه گروه زير انجام ميشود:
1. رقمهاي تجاري جدید
در سال 1386، دو رقم پنبه به نامهاي خرداد و سپيد و در سال 1388، دو رقم ديگر به نام گلستان و ارمغان، به كشاورزان معرفي شد.
2. توليد بذر هيبريد F1 (هیبریدهای درون و بین گونهای)
3. تولید پنبههای الیاف بلند در پایه تحقیقاتی
ج) فعاليتهاي پژوهشي
فعالیتهای پژوهشی بخش تحقیقات بهنژادی عبارتند از:
1. بررسي و تعيين اولويت هاي تحقيقات بهنژادي پنبه در كشور.
2. بررسي، تأييد يا تعديل طرحها و برنامههاي تحقيقاتي پيشنهادي.
3. انجام تحقيقات كاربردي و بنيادي اصلاح پنبه به منظور شناسايي و معرفي رقمهاي جديد پنبه.
4. ارزيابي مستمر خطهاي تشكيل دهندهي رقمهاي تجاري و تعيين مناسبترين تركيب آنها.
5. مديريت مواد ژنتيكي (جمعآوري، حفظ، تكثير و تهيه مواد ژنتيكي مورد نياز طرحهاي تحقيقاتي كشور و ایجاد تنوع ژنتیکی).
6. همكاري با ساير بخشهاي تحقيقاتي در كشور.
7. تجزيههاي آزمايشگاهي بذر و الياف پنبه.
8. تعیین مصرف بهینه نیتروژن همراه با آب و آبیاری پنبه در مناطق مختلف کشور.
9. امکان استفاده از آبهای نامتعارف در زراعت پنبه.
10. کاشت، داشت و برداشت مکانیزه پنبه.
• ساختار و تشکیلات مؤسسه
مؤسسه تحقيقات پنبه كشور از پنج بخش تحقيقاتي تشكيل شده است: 1. بهنژادي 2. فني و مهندسي 3. بهزراعي 4. گياهپزشكي 5. خدمات فني و تحقيقاتي
همچنين مؤسسه داراي يك بخش تحقیقات پنبه در ورامين است.
1. تحقیقات بهنژادی:
بخش تحقيقات بهنژادي مستقر در ستاد مؤسسه و معاونت تحقيقات پنبه ورامين، امور پژوهشي مربوط به اصلاح رقمهاي جديد پنبه را توسط اعضاي هيأت علمي و كارشناسان، در قالب طرحهاي كاربردي و بنيادي انجام ميدهد. آنها در سه ايستگاه اختصاصي اصلاح نباتات پنبه، به نامهاي: ايستگاه تحقيقات پنبه هاشمآباد گرگان، ايستگاه تحقيقات پنبه ورامين و ايستگاه تحقيقات پنبه كاركنده (ايستگاه اختصاصي غربال ارقام محتمل به بيماري) و همچنين در بيش از 10 ايستگاه عمومي تحقيقات كشاورزي در استانهاي مختلف كشور (گلستان، مازندران، خراسان رضوی، شمالی و جنوبی، فارس، اردبیل، آذربايجان شرقی، تهران، اصفهان، کرمان، خوزستان) فعاليت ميكنند.
زيرگروههاي تحقيقات بهنژادي پنبه مستقر در ستاد مؤسسه عبارتند از:
- تحقيقات ژنتيك، كلكسيون، ژرم پلاسم پنبه
- تحقيقات اصلاح نژاد پنبه (رقمهاي تجاري و هيبريد)
- تحقيقات ارزيابي، حفظ و بهبود خواص كمي و كيفي رقمهاي تجاري پنبه
- واحد آزمايشگاههاي بهنژادي (سيتوژنتيك و بيوتكنولوژي، ژنتيك، تكنولوژي الياف، آزمايشگاه بذر، گلخانه، فيتوترون)
- واحد توليد و تكثير بذر.
بخش تحقیقات پنبه و گیاهان لیفی ورامین:
- تحقيقات ژنتيك و قرنطينه ژرم پلاسمهاي وارداتي
- تحقيقات اصلاح نژاد
- واحد آزمايشگاه تحقيقات تكنولوژي الياف پنبه و آزمايشگاهها.
2. تحقيقات فني و مهندسي:
بخش تحقيقات فني و مهندسي مؤسسه تحقيقات پنبه کشور با ساختاري كوچكتر از مؤسسه تحقيقات فني و مهندسي، عهدهدار پژوهش با اولويت پنبه در مناطق پنبه كاري است که در سه بخش(آبياري و زهكشي، ماشينهای کشاورزی و صنايع غذايي) با 80درصد تحقيقات كاربردي و 20درصد تحقيقات پايه و بنيادي مشغول فعاليت است. با توجه به بحران آب در کشور و لزوم صرفهجویی در مصرف آب بيشتر طرحهای این بخش در جهت ارتقاء کارآیی مصرف آب میباشد. توسعه مکانیزاسیون در برداشت نیز از الویتهای این بخش است.
3. تحقيقات به زراعي:
نوسانات و تغییرات آب و هوايي، تغییر و تحول روشها، الگوها و سیستمهای کشت محصولات زراعی، تأمین تقاضا و نیازهای در حال گسترش کشاورزان در بخش کشاورزی، افزایش جمعیت و تقاضای صنایع مختلف به مواد اولیه کشاورزی و ... ایجاب نموده است که بهطور مستمر برای بهبود و تکامل خصوصیات مثبت رقمهاي موجود گیاهان زراعی، اقدام و نسبت به تولید رقمهاي جدید تلاش شود. با توجه به تفاوتهایی که معمولاً از نظر خصوصیات فیزیولوژیکی، مورفولوژیکی یا فنولوژیکی با ارقام قبلی پنبه دارند، برای تولید محصول مناسب، اغلب به شرایط و نیازهای زراعی جدیدی نیز احتیاج پیدا میکنند که ممکن است با شرایط و نیازهای زراعی رقمهاي قبلی بسیار متفاوت باشد. در واقع، همیشه با تولید و معرفی یک رقم جدید، این احتمال وجود دارد که شرایط و اصول بهزراعی کاشت، داشت و برداشت آن رقم نیز نیازمند کار و مدیریت جدیدی باشد. تعیین این شرایط و اصول جدید، نیازمند تحقیقات به زراعی در اين زمینههاست. این تحقیقات بیشتر در مورد تاریخ مناسب کاشت، تراکم گیاهی مطلوب، میزان و روش مصرف انواع کودهای شیمیایی، مدیریت آبیاری و ... انجام میشود. افزون بر این، در هر منطقه زراعی، به تناوب، مسائل و مشکلات جدیدی پیش روی کشاورزان قرار میگیرد که نیازمند شناخت و رفع آن بر اساس پشتوانه تحقیقی است. از سویی دیگر، صنایع و شرکتهای سازندهي مواد شیمیایی و کارخانجات تولیدکنندهي وسایل و لوازم كشاورزی، محصولات جدیدی را به بازار مصرف عرضه میکنند که میزان کارایی و سودمندی آنها در بخش کشاورزی، بدون آزمایش منطقی نیست. در واقع، این محصولات قبل از ترویج و استفاده در بخش وسیع، باید مورد تحقیق و آزمایش قرار بگیرد و عکسالعمل گیاه نسبت به کاربرد آنها ارزیابی شود. با توجه به این موارد، مشخص میشود که در مورد همه گیاهان زراعی، بهویژه محصول پر زحمت و دارای فصل رشد طولانی مدت پنبه، ضروری است که تحقیقات پیوسته و دامنه دار در مورد اصول و مسائل زراعی آن انجام گیرد.
4. تحقیقات گیاهپزشکی:
این بخش، موضوع یابی عوامل کاهش دهندهي محصول از نظر عوامل گیاهپزشکی، تعیین اولویتهای تحقیقاتی مسائل گیاهپزشکی محصول، تحقیقات لازم در راستای کاهش مصرف سموم به منظور جلوگیری از خسارات، بررسی کارايی عوامل مبارزه بیولوژیک و همکاری لازم با مؤسسات تحقیقاتی کشور یا مؤسسات خارجی در زمینه شناسایی آفات و عوامل بیماریزا و علفهای هرز، همکاری لازم با محققان اصلاح نباتات در زمینه تهیه رقمهاي مقاوم را بر عهده دارد. در اين بخش، تاكنون 71 پروژه تحقيقاتي بر آفات و بيماريهاي پنبه انجام شد.
5. خدمات فني و تحقيقاتي:
این بخش دارای وظایف گوناگون در قسمتهای تحقیقاتی، پژوهشی، اداری و فنی است. تهيه آخرين اطلاعات تحقيقاتي، نظارت بر كار پيمانكاران و امور قراردادها، فراهم كردن موجبات اجراي برنامههاي آموزشي و تحقیقاتی، بازديد و ارزيابي از طرحهاي در دست اجراي مؤسسه و تهيه و تنظيم گزارشهاي نهايي تحقيقاتي فني و اداري، نگهداری اسناد و کتابداری و از وظايف اين بخش است.
• بخش تحقیقات پنبه و گیاهان لیفی ورامين
فعاليت تحقيقات بهنژادي پنبه از سال 1309ش، در فيلستان ورامين آغاز شد. اين تحقيقات در سال 1318ش، زير نظر موسينسيان، در مركز اصلاح و تهيه نهال و بذر ادامه يافت. از سال 1321، با اجارهي قريه رين و باجك ورامين، فعاليت تحقيقات پنبه توسعه يافت كه در نهايت منجر به ساخت اولين كارخانه پنبه در سال 1330 و 1331 برای استحصال بذر شد. كارخانه دوم در سال 1342 احداث شد كه در سال 1348، با راهاندازي موتور برق، افتتاح و مورد استفاده قرار گرفت. ساختمان آزمايشگاههاي پنبه و منازل سازماني در سالهای 37-1335، تكميل و در سال 1342 نيز انبارهاي بزرگ و مجهز براي نگهداري وش و بذر آماده شد. گلخانههاي بخش تحقيقات پنبه در سال 1348 و آزمايشگاه تكنولوژي الياف در سالهای
51-1350 مورد بهرهبرداري قرار گرفت. در سال 1370، بخش تحقيقات پنبه و گياهان ليفي، به صورت تخصصي فعاليت خود را به عنوان زير مجموعه مؤسسه تحقيقات اصلاح و تهيه نهال و بذر با قسمتهاي تكنولوژي الياف، شيمي بذر، سيتوژنتيك، آفت و بيماريها، كشت بافت، بهزراعي، بارانداز، كارخانه پنبهپاككني، انبار و مزرعه قرنطينه شروع كرد. بخش تحقيقات پنبه ورامين با همه امكانات، به عنوان معاونت مؤسسه در ورامين به فعاليت خود ادامه ميدهد.
• آزمايشگاههاي مؤسسه
مؤسسه تحقيقاتي پنبه كشور داراي آزمايشگاههاي مختلف با اسامي زیر است: آزمایشگاه تجزيه بذر، آزمایشگاه آفات پنبه، آزمایشگاه بیماری پنبه، آزمایشگاه آب و خاک، آزمایشگاه فیزیولوژی پنبه، آزمایشگاه ژنتیک و بیوتکنولوژی، اتاقك رشد (فيتوترون)، اتاقك پرورش آفات، بانك بذر پنبه، گلخانه تحقيقاتي پنبه، كارخانه پنبه (ورامين)، آزمایشگاه تکنولوژی الیاف پنبه (ورامين)، آزمايشگاه تحقيقات نساجي (ورامين)، آزمايشگاه شيمي بذر (ورامين).
همچنين اين مؤسسه داراي ايستگاههاي تحقيقاتي مختلف است كه عبارتند از: هاشم آباد، كاركنده، خاوه ورامين، كاشمر، مغان، اصفهان، داراب، بايعكلاء نكا، قراخيل، قائمشهر، صفي آباد، دزفول، وررنه كرمان.
مؤسسه تحقيقات پنبه كشور دارای کتابخانه تخصصی است. اين مؤسسه داراي سايتي به آدرس: www.cir.ir ميباشد. همچنين اولين مجله علمي پنبه کشور با نام «پژوهشهای پنبه ایران» توسط اين مؤسسه منتشر شد.
رؤساي مؤسسه از آغاز تاكنون عبارتند از: عبدالرحمن چراغعلي (سرپرست)، بيات، علي جعفري مفيدآباد، برهان سهرابی مشکآباد (سرپرست) و غلامعلی روشنی.
منابع:
اين مقاله با استفاده از جزوات، بروشورها و همكاري بخشهاي مختلف مؤسسه تحقيقات پنبه كشور مستقر در گرگان تهيه شده است.