محمدمهدی استرآبادی

محمد مهدی استرآبادی

Mohammad-Mehdi Estarabadi
 

فقیه و مفسر قرن سیزدهم قمری.
محمدمهدی استرآبادی فرزند محمد شفیع استرآبادی است. از زندگی وی اطلاعات چندانی در دست نیست، فقط میرزا محمدعلی کشمیری در کتابش، از وی و آثارش سخن گفته و می‌نویسد: «ملامحمد مهدی استرآبادی از شاگردان سیدعلی طباطبایی مشهور به صاحب ریاض بود و مدتی در کرمانشاه اقامت داشت و بعد به لکهنو رفت و سرانجام در سال 1259 در لکهنو درگذشت.»

• آثار
1. احسن الاقوال: این نوشته از سه بخش (مقدمه، فصول، تتمه) تشكيل شده و نگارش آن در سال 1238ق به پایان رسیده است.
2. الاستحکام: این نوشته درباره‌ی مسائل روزه بوده که به زبان فارسی و در 14 فصل چینش شده است. کار نگارش آن در سال 1243ق به پایان رسید.
3. الاستیقان: این اثر را در رد برخی از اقوال شاگردان سیدکاظم رشتی نوشت. درباره‌ی اصول دین بوده و آن را تا مبحث نبوت به پایان رساند و دیگر نتوانست ادامه دهد.
4. اصول دین: این اثر، رساله‌ای به زبان فارسی بوده و نگارش آن ناتمام مانده است.
5. اعانه الباری: موضوع رساله، پاسخ به شبهات اخباریون است.
6. ترجمه الاحادیث الخمسه ‌فی فضائل امیرالمؤمنین(ع).
7. ثمره‌الفؤاد: این رساله درباره‌ی مباحث اصولی است. وی آن را در کرمانشاه به سال 1235ق به پایان رساند.
8. جواب‌السؤال عن بسیط الحقیقه کل الاشیاء و لیس منها: این اثر از شیخ احمد احسایی بوده که در پاسخ به سؤالات محمد مهدی استرآبادی تدوین شده است. در ضمن، مجموعه رسائل وی در کتابخانه خوانساری در نجف موجود است.
9. غره‌الجبین: این کتاب درباره‌ي احکام نمازهای پنجگانه یومیه بوده و به زبان فارسی نوشته شده است. وي آن را برای نواب منتظم الدوله حکیم مهدی علیخان نوشت.
10. فصل الخطاب فی حجیت ظواهر الکتاب: وی این اثر را به سال 1235ق، در کرمان به پایان رساند.
11. قاطیس العقول: این نوشته درباره‌ی قواعد الاصول بوده و دارای نام‌های دیگری مانند «قسطاس العقول» و «مغناطیس‌العقول» است.
12. الکنوز: درباره‌ي مسائل نمازهای مستحبی بوده و به زبان فارسی نوشته شده است.
13. مجاری‌الانهار: این نوشته ترجمه جلد هشتم کتاب بحارالانوار علامه مجلسی بوده است. آقابزرگ تهرانی معتقد است که نسخه صحیحی از بحارالانوار نزد مؤلف نبوده، از این رو در ترجمه و تأویل احادیث اشتباه کرده است. استرآبادی، آن را به امر پادشاه بیگم ام‌النواب منتظم‌الدوله نوشته و باب اول و دوم این کتاب را در سال 1247ق به پایان رساند.
14. مصداق الاجتهاد: وی آن را در سال 1235ق به پایان رساند.
15. المعتدل: در سال 1244ق، برای نجم‌الدوله مؤمن‌خان نوشت. همچنین استرآبادی اثر دیگری با نام «نجم المؤمن» برای وی نوشت.
16. مغانم‌الاصول: این کتاب شرحی بر کتاب «معالم‌الاصول » است.
17. المکمل: حاشیه‌ای بر المطول تفتازانی است.
18. الممتاز: درباره‌ي مسائل نماز و به زبان فارسی است. مؤلف آن را در سال 1237ق به پایان رساند.
19. الموائد الهندیه: این نوشته منتخبی از تصانیف دانشمندان گذشته بوده و نگارش آن به سال 1257ق به پایان رسیده است.
20. المهاره: این اثر درباره‌ی احکام طهارت بوده و در 30 فصل چینش شده است. وی آن را به سال 1248، ق در عهد سلطان نصیرالدین نوشته است.
21. نباریس الفرعیات فی نوامیس الشرعیات: این کتاب رساله‌ای در فقه بوده و ناتمام مانده است.
22. کتاب النحو.
23. هدایه‌السلطان فی اصول ایمان: این کتاب را در سال 1243ق، تألیف و آن را به نصیرالدین حیدر اهدا کرد.
24. رساله‌فی‌النکاح.
25. المسائل: شامل پاسخ مؤلف به سؤالات احمدبن‌زین‌الدین احساوی است. نگارش آن در شب شانزدهم ذی‌القعده سال1229ق انجام شد.

منابع:
• آقابزرگ طهراني، محمدمحسن. (1355ق). الذریعه الی تصانیف الشیعه (جلدهاي 1، 2، 4، 5، 16، 17، 18، 19، 21، 22، 23، 24 و 25). تهران: مطبعه مجلس الشوری.
• کشمیری، میرزا محمدعلی. (بي‌تا). نجوم السماء فی تراجم العلماء. قم: منشورات مکتبه بصیرتی.
• نیشابوری کنتوری، سیداعجازحسین. (1409ق). کشف‌الحجب و الاستاره. قم: مکتبه آیت‏الله مرعشی.