زلزله
زلزله Earthquakes
استان گلستان، همراه با استان های شمالی کشور بر روي کمربند زلزله خيز جهان قرار دارد. مرکز لرزه نگاری استان در شهر مينودشت واقع شده است. وضعيت زمين ساختي در استان به گونهای است که سبب ايجاد زلزله در زمان گذشته شده و اين منطقه را براي ايجاد زلزله های جديد آماده ميکند. از يک سو، حرکت تکتونيکي (زمين ساختي) کف درياي خزر که داراي پوسته اقيانوسي است و کشيده شدن آن به زير رشته کوه البرز، عاملي براي ايجاد فشارهاي تکتونيکي و در نتيجه ايجاد زلزله است. از سويي ديگر، وجود گسلهاي فراوان و فعال شدن آنها بر لرزهخيزي در استان ميافزايد.
گسل بزرگ خزر در دامنه شمالي البرز، به طول 550 کيلومتر از لاهيجان تا جنوب گنبدکاووس کشيده شده است. بخش شمالي اين گسل، حرکت رو به پايين داشته و به شدت فعال است و ممکن است بسياري از زمين لرزهها، در نتيجه اين فعاليت باشد. گسل گرگان، که دشت گرگان را از ارتفاعات البرز جدا ميکند، بخش شرقي گسل البرز محسوب ميشود. در راستاي اين گسل، سنگهاي کهنسالي هچون شيستهاي گرگان، در کنار نهشتههاي جوان عهد حاضر جاي دارند. به سبب پوشش گياهي و نهشتههاي دامنهاي، اثر گسل گرگان بر روي زمين به روشني ديده نميشود، ولي اين گسل مرز بين کوه و دشت را تشکيل ميدهد که از کردکوي تا آزادشهر ادامه دارد و در امتداد آن، گسل مينودشت به صورت معکوس رانده ديده ميشود. اين گسل نيز نقش مهمي در ايجاد زمين لرزه در استان داشته است. با توجه به اينکه گسلهاي ياد شده در پهنهي کوهستاني واقعاند، وقوع رانش زمين نيز در اثر فعال شدن اين گسلهاست که علاوه بر ويرانيهاي زمين لرزه، ميتواند خساراتي به بار آورد.
گسل مراوهتپه، گسل بزرگ ديگري است که فعاليت آن تا کنون ويرانيهاي بسياري به بار آورده است. زلزله سالهاي 1349، 1352، 1357و 1359ش در اثر فعاليت اين گسل رخ داده است. زلزله 9 مرداد 1349ش در دشت گرگان، وسعتي حدود 2000 کيلومتر مربع را دربرگرفت و در اثر اين زلزله، 178تن جان خود را از دست دادند. بزرگي اين زلزله، 7/6 ريشتر برآورد شده بود.
شهر گرگان بيشترين صدمات را از زمين لرزههاي مخرب تاريخ اين سرزمين داشته است. به عنوان نمونه، زمين لرزه سال 253ش گرگان با 2000 کشته و زمين لرزههاي ويرانگر سالهاي 814 ش، 848 ش، 876ش و زمين لرزههاي سدهي اخير گرگان (زلزلههاي 3/8/1296، 15/1/1349 و 8/8/1364ش) نمايانگر فعاليت زمين لرزهاي گسل گرگان بوده است. افزون بر گسلهاي نامبرده، گسلهاي زيارت، رادکان، توسکستان و شاهکوه نيز داراي توان زلزلهخيزي هستند. به عنوان نمونه، زلزلهي سال 1269ش، به علت فعاليت گسل شاهکوه بوده که در اثر اين زلزله، روستاي شاهکوه بالا و پايين آسيب ديد.
پس از زمينلرزهي 1364ش در گرگان با بزرگي 6 ريشتر، تاکنون زلزلهاي به اين بزرگي در استان اتفاق نيفتاده است.
بر اساس يافتههايي که از بررسي پهنههاي خطر زمين لرزه در سواحل خزر به دست آمده است، پهنههاي خطر نسبتاً پايين و متوسط به ترتيب 5 و 27 درصد و پهنههاي خطر نسبتاً بالا و بالاتر به ترتيب 42 و 62 درصد مساحت منطقه را دربرميگيرد. با توجه به اين يافته، ميتوان اين منطقه را از نظر وقوع زلزله، جزو سرزمينهاي پرخطر دانست.
…
منابع:
• برگي، خسرو. (1379). اصول مهندسي زلزله (چاپ 3). انتشارات دانشگاه تهران.
• درويشزاده، علي. (1380). زمينشناسي ايران (چاپ 2). تهران: اميرکبير و ندا.
• شاهپسندزاده، مجيد. (1383). پهنهبندي خطر رويداد زمين لرزه در گسترهي استان گلستان و مازندران. گرگان: دانشگاه گلستان.
• شاهپسندزاده، مجيد، و زارع، مهدي. (1382). بررسي مقدماتي لرزه خيزي، لرزه زمين ساخت و خطر زمين لرزه- گسلش در پهنه استان گلستان و مازندران. گرگان: دانشگاه گلستان.
• عزيزالدين، حميدرضا. (1388). تاريخ زمين لرزهها و لرزه خيزي استان سمنان. سمنان: آبرخ.
• فجوري، ستاربردي. (1383). مراوهتپه در آيينه زمان. گرگان: انتشارات مختومقلي فراغي.
• گروه لرزه زمين ساخت و گروه برآورد خطر نسبي زمين لرزه مرکز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران. (1376). پهنهبندي خطر نسبي زمين لرزه در ايران از مجموعه مطالعات طرح کالبدي کلي ايران. تهران: مرکز مطالعات و تحقيقات شهرسازي و معماري ايران.
• مهندسين مشاور تهران پادير. (1385). کاوشهاي ژئوفيزيکي در شمال استان گلستان. گرگان: سازمان صنايع و معادن استان گلستان.