ذخیره‌گاه جنگلی قازانقایه
ذخيره‌گاه جنگلي قازانقايه Ghazanghayeh
تنها رويشگاه پسته وحشي1 در استان.
اين ذخيره‌گاه جنگلي در 130 کيلومتري شمال‌شرقي شهرستان کلاله قرار دارد و جزو بخش چهار (مراوه‌تپه) دهستان قازانقايه است. در زيرحوضه آبخيز رودخانه اترک، واقع و به دليل وجود روستاي قازانقايه، به اين اسم، نام‌گذاري شده است. طول و عرض جغرافيايي آن به ترتيب 56 درجه، 18دقيقه و 38 ثانيه تا 56 درجه، 20 دقيقه و 53 ثانيه طول و 37 درجه، 57دقيقه و 7 ثانيه تا 37 درجه، 59 دقيقه و 8 ثانيه است. اين ذخيره‌گاه به مساحت 785 هکتار در جنوب‌غرب، غرب و مرکز حوضه واقع شده است. از لحاظ مديريتي، زير نظر اداره کل منابع طبيعي استان (جنگل‌داري مراوه‌تپه) و سرجنگلباني بخش قازانقايه است.
از ديدگاه اقليمي و طبق روش آمبرژه، اين منطقه در ناحيه خشک تا نيمه خشکِ سرد واقع شده است. متوسط بارندگي 240 ميلي‌متر در سال است که بيشترين بارندگي در بهار و زمستان رخ مي‌دهد. از ديدگاه زمين‌شناسي، اين منطقه جزو دوران کواترنري و مزوزوئيک است و از لحاظ خاک‌شناسي، بيشتر بر روي خاک‌هاي کنگلومرايِ تکامل نيافته رشد مي‌کند.
گونه پسته وحشي به صورت خالص و يا همراه با گونه‌هاي ديگر ديده مي‌شود که ترکيب آن در اين ذخيره‌گاه شامل پسته، سياه‌تلو و پسته، پسته و سياه‌تلو، کيکم و سياه‌تلو و پسته است. بيشترين درصد فراواني را پسته با 86/7 درصد، سپس گونه ارس با 6/4درصد و کيکم با 5/2درصد تشکيل مي‌دهند. تعداد درختان پسته، 50-60 اصله در هکتار است. ارتفاعِ استقرار گونه‌ها در داخل ذخيره‌گاه، از 350 متري سطح دريا در منتهي اليه جنوب‌غربي تا 950 متري در منتهي‌اليه شمال‌شرقي است. وجود درختان در شيب‌هاي شمالي و با شيب متوسط تا زياد، بيشتر بوده که علت آن، رطوبت زياد و عدم حضور انسان و دام است. متوسط ارتفاع درختان 3/7 متر اندازهگيري شده و از نظر تاج پوشش، نيمي از رويشگاه بسيار تنک، 13/3درصد نيمه انبوه و بقيه تنک هستند.
در داخل ذخيره‌گاه، زادآوري بسيار ضعيف و تخريب، بالاست. آنچه که باقيمانده، اغلب کنده و تنه است که به صورت چندشاخه‌اي مي‌باشد. تنه‌هاي اصلي بيشتر از 100 سال عمر دارند که نشان دهنده‌ي شدت تخريب در قرن معاصر همراه با افزايش جمعيت است. تبديل زمين‌هاي منطقه به زمين‌هاي کشاورزي، قطع پايه‌ها براي سوخت و چراي مازاد بر ظرفيت دام، از جمله عوامل تخريب اين منطقه به شمار مي‌روند.
…
پينوشت:
1. با نام علمي Pistacia vera.
…
منابع:
• جمالزایی، عبدالکريم. (1389). بررسی برخی از ویژگی‌های اکولوژیک پسته در ذخیره‌گاه قازانقایه. پايان‌نامه کارشناسي ارشد چاپ نشده. دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي گرگان.
• مشاور طراحان البرز سبز. (1391). طرح مطالعاتي پسته قازانقايه. گرگان : اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان گلستان .