ذخیرهگاه جنگلی شمشاد بلبلچشمه
ذخيرهگاه جنگلي شمشاد بلبل چشمه Bolbol-Cheshmeh
جنگلي در جنوب غربي بندرگز.
اين ذخيره گاه با گسترهاي در حدود 48/450 هکتار در 53درجه و 49دقيقه تا 53درجه و 52دقيقه طول شرقي و 36 درجه و 41 دقيقه تا 36درجه و 43دقيقه عرض شمالي واقع شده است و در غرب استان گلستان در فاصله 8 کيلومتري جنوب غرب بندرگز قرار دارد. همچنين از شمال به زمينهاي کشاورزي و باغهاي شخصي، از جنوب و شرق به طرح جنگل داري ليوان بنفش تپه، از غرب به جنگلهاي طرح جنگل داري گلوگاه محدود ميگردد. اين سطح در گذشته چند برابر وضع کنوني بوده که در اثر عوامل مخرب طبيعي و انساني مساحت آن کاهش يافته است.
از نظر توپوگرافي، پايينترين و بالاترين نقطه به ترتيب در شمال غرب با 20متر و جنوب با 600 متر از سطح درياست. بيش از 50 درصد منطقه داراي شيب بيشتر از 40 درجه و کمتر از 15 درصد آن را شيب هاي مسطح پوشانده است.
ميزان بارندگي سالانه 8/625 ميليمتر و بيشترين ريزش در زمستان با 183 ميليمتر و کمترين در تابستان با 2/117 ميلي متر است. دماي ميانگين سالانه برابر با 4/13 درجه سانتي گراد و منطقه داراي زمستانهاي معتدل و تابستاني گرم است. سنگ مادر منطقه از نوع آهکي و تيپ و نوع خاک در بخش هاي گوناگون منطقه از راندزين تا قهوه اي جنگلي با PH قليايي متفاوت است.
پوشش جنگلي ذخيرهگاه از تيپهاي آزاد – انجيلي (در پايين دست و شمال و شمال غرب ذخيرهگاه)، انجيلي – ممرز (در بخشهاي مياني و بالايي ذخيرهگاه) و شمشاد تشکيل شده است. همچنين چهار گروه اکولوژيک درختي و درختچهاي نيز شناسايي شده که عبارتند از آزاد – شمشاد، آزاد - انجيلي - شمشاد، بلوط - ممرز - شمشاد و افرا شيردار-شمشاد. شمشاد سطوح نسبتا پر شيب، جهت شمالي و شرقي و اراضي سنگلاخي و صخرهاي را اشغال کرده است. تاج پوشش آن در حدود 80-70 درصد است. حداکثر ارتفاع شمشاد در آن به قطر 35 سانتي متر، 8-6 متر است. گونههاي گياهي ذخيره گاه عبارتند از درختي (بلوط مازو، افرا پلت، انجيلي، لرگ، آزاد، شمشاد)، درختچهاي (ازگيل، وليک، آلوچه) و علفي (تمشک، کوله خاس، فرفيون، گزنه، سيکلامن، سرخس، انواع گرامينه، گل پامچال). در تمام تيپها، بلوط گونه اصلي همراه را تشکيل ميدهد که هم اکنون پايه هاي قطور و ميانسال آن در عرصه باقي مانده و تحتتأثير تخريب انساني قرار گرفته است. اين موضوع نشانگر اين است که گونه غالب جنگلي اين ذخيرگاه را در گذشته بايد متعلق به گونه بلوط دانست. اين گونه به تدريج با گونه هاي ديگر نظير ممرز و آزاد جايگزين گرديده است.
عوامل تخريب ذخيرهگاه به دو دسته عوامل انساني و محيطي تقسيم ميشود. استفاده از منابع جنگلي براي تامين سوخت، قاچاق چوب، ايجاد زمين کشارزي از راه قطع درختان، و چراي دام از جمله عوامل انساني است. به عنوان نمونه، دسترسي آسان به شرق ذخيره گاه باعث تخريب شديد درختان شمشاد شده است. عوامل محيطي نيز شامل خشکسالي و جريان سيلابي در سطح دامنه هاست.
…
منابع:
• شرکت دامنه سبز البرز. (1384). طرح تفصيلي و اجرايي ذخيره گاه جنگلي شمشاد. گرگان: اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان گلستان.
• قلندرآيشي، شعبان، زاهدي اميري، قوام الدين، رحماني، رامين، و اعتماد، وحيد. (1386). بررسي و طبقه بندي پوششهاي درختي و درختچهاي موجود در شمشادستان چشمه بلبل. فصلنامه منابع طبيعي ايران، 60 (3). 906-893.