اسب دوانی

آلبوم‌خانه استرآباد

اسب­ دوانی

از سنت­های دیرینه­‌ی ایلیاتی‌­ها و سرگرمی‌­های مفاخره­‌آمیز سلاطین، حکمروایان و رجال متنفذ. با توجه به این­که اسب در فرهنگ قوم ترکمن جایگاه ویژه‌­ای دارد، بنابراین اسب­دوانی نیز با فرهنگ این قوم عجین شده است. از سوی دیگر از آن­جا که اسب به عنوان تنها وسیله­‌ی نقلیه‌­ی تندرو در سفرها و قشون­‌کشی‌­ها تا اواخر حکومت قاجار در ایران، مورد استفاده بوده، سوارکاری در دربار ایران و در نزد صاحب­ منصبان و سرکردگان از جایگاه خاصی برخوردار بوده و همواره به عنوان یکی از تفریحات رقابتی شاه، درباریان و صاحب­ منصبان حکومتی و رجال غیرحکومتی محسوب می­‌شده است. با توجه به این­که نژاد اسب­های اصیل ترکمن از گذشته‌­های دور تاکنون به عنوان اسب­های چالاک و سریع شناخته شده‌­اند در سراسر نقاط ایران برای مسابقات اسب­دوانی اغلب از اسب ترکمن استفاده می­‌شده و در سرزمین استرآباد نیز این مسابقات، هم در بین خود ترکمن­ها به مناسبت­‌های گوناگون برگزار می­‌شده و هم در قالب مسابقات سالیانه توسط حکومت استرآباد در دشت ترکمن برپا می‌­شده است. در یکی از گزارش­های سلیمان­‌خان صاحب­ اختیار به دربار، مورخ 1291ق (1253ش) آمده است: «رسم و قائده طوایف یموت آن است که هنگام عروسی، هرجا و در هر طایفه اسبی خوب و سواری باشد و جوانی کاری به ­هم رسد جمعیت نموده، عشرت و اسب­دوانی می­‌نمایند» (صاحب ­اختیار.1291ق). در کتاب خاطرات سردار اسعد بختیاری (1307ش) آمده: «[رضاشاه] از مازندران [به] گمش­تپه‌­ی استرآباد تشریف بردند. اسب­دوانی مفصلی شد. اسب از ترکمان­ها بودند ... سنِ چابک‌­سوار از دوازده سال تا هفده سال زیادتر نبود» (بختیاری. 1378؛227). هم­چنین در همین کتاب در ذکر سفر مازندران (1308ش) آمده: «دو ساعت بعد از ظهر اسب­دوانی عشایری در تحت ریاست فرمانده استرآباد شروع شد. در بندرشاه (بندرترکمن) بچه‌های ترکمان به سن 10 الی 12 الی 14 اسب­دوانی می‌­نمایند» (بختیاری. 1378؛238). اکنون نیز در سرزمین گرگان اسب­دوانی در بین ترکمن­ها از اقبال عمومی‌ برخوردار است و بزرگترین میدان اسب­دوانی آنان در شهر گنبدقابوس قرار دارد.