آدینه‌ خان

آلبوم‌خانه استرآباد

آدینه­ خان

خانِ طایفه‌­ی آتابای و پدر ندرخان (آلبوم 298. 1307ق؛ع121). به احتمال زیاد این آدینه ­خان همان مالک عمارت آدینه ­خان در حد فاصل بین استرآباد و آق قلعه (ن.ک عمارت آدینه ­خان) و نیز  همان کسی است که در جریان واقعه­‌ی ایشانی (ن.ک حادثه ایشانی) از همراهان کیومرث­ میرزا ملک­ آرا، حاکم استرآباد و در مقابل قشون ترکمان بود. هرچند مصطفی ­قلی ­خان، نویسنده‌­­ی «روزنامچه وقایع اتفاقیه آق ­قلعه» مورخ 1284ق (1246ش) نسب و منصب آدینه­ خان را ذکر نکرده، لکن در متن این رساله شواهدی وجود دارد که نشان می­‌دهد آدینه‌­خانِ واقعه­‌ی ایشانی، از طایفه‌ی آتابای و احتمالاً خانِ این طایفه بوده است. چنان­که مصطفی ­قلی­ خان در ذیل وقایع روز 24 صفر 1284 (6 تیر 1246) نوشته: «چون آدینه­ خان و سوار آتابای زحمت کشیده بودند، در ظاهر بملاحظۀ زحمت آنها و در باطن محض دانه پاشیدن که آمد و رفت آنها مقطوع نشود و از برای آذوقه و ضروریات معطل نشویم، بیست تومان هم بآنها انعام داده، روانه نمود ...». (کشمیری. 1349؛21مقاله،95 مجله) و نیز در ذکر وقایع روز بیست و پنجم صفر نوشته: «خلاصه بهر نوع او [(آدینه­‌خان)] را مطمئن و روانه نمود، خوانین و ریش ­سفیدان آتابای را دیده، با آنها کران کرده، همه آنها را جمع کرده، نزد فدوی آورد ...» (همان؛ 22مقاله، 96 مجله). آدینه­‌خانِ آتابای در ذح 1282 (اردیبهشت 1245) به همراه تعدادی از خوانین آتابای و جعفربای در شهر اشرف (بهشهر) با ناصرالدین شاه ملاقات کرده (کتابخانه ملی. 1374؛134-133) اما ده سال بعد (1292ق/ 1254ش) در سفر دوم ناصرالدین­ شاه به مازندران، پسر او یعنی؛ ندرخان به حضور شاه رسیده (ن.ک ندرخان) و ناصرالدین‌­شاه از پدر او با عنوان «آدینه­‌خان آتابای مرحوم» یاد کرده است (نوری. 1390؛260). در کتابچه­‌ی نفوس استرآباد مورخ 1296ق (1258ش) آمده: «[روستای] اوجابِن[1] اربابی است از ورثۀ آدینه­‌خان، [که از] ترکمانان طایفه‌ی آتابای [هستند]» (ذبیحی.1350؛38 و ذبیحی و افشار.1363؛ 248) و در ادامه­‌ی این مطلب، اضافه شده: «در عهد خاقان ­مغفور[2] ترکمانان طایفه‌­ی صحنه، [اوجابن را] به اجداد نادرخان آتابای، به رسم نان­‌خانه بخشیده‌­اند» (همان­جا).