ظهیرالدوله

آلبوم‌خانه استرآباد

ظهیرالدوله (حاجی-)

محمدناصرخان، پسر محمدابراهیم‏ خان سردار پسر جان ­محمد خان ایلخانی پسر قراخان امیرآخور، از طایفه­‌ی دولوی قاجار (افشار. 1367/چهارده) محمدناصرخان در عهد پادشاهی محمدشاه و ناصرالدین شاه قاجار از امراء و بزرگان قاجاریه بود. هنگامی که حسن خان دولوی قاجار در سال 1263ق (1226ش) قیام کرد محمدناصر خان به علت انتساب به او از طرف دولت به کرمان تبعید شده و مدتی در آن­جا حبس و تحت نظر بود. وی در سال 1277ق (1239ش) با لقب ظهیرالدوله به سمت پیشکاری حسام­ السلطنه، والی خراسان، تعیین و سرداری لشکر آن سامان نیز به وی داده ­شد. در سال بعد (1278ق/ 1240ش) به حکومت استرآباد و شاهرود و بسطام تعیین شد و در 1279ق (1241ش) به پیشکاری حکومت ظل­ السلطان در فارس تعیین گردید. در سال 1292ق (1254ش) به حکومت مستقل خراسان منصوب شد و سرانجام در 1294ق (1256ش) درگذشت. (افشار. 1367/ پانزده و محبوبی اردکانی.1380/475) اعتمادالسلطنه در ذکر نام حکام استرآباد در طی سال­های 1266 تا 1306ق (1229 تا 1267ش) از محمدناصرخان قاجار، ظهیرالدوله، بعد از ظل­ السلطان و قبل از اعتضادالدوله، یاد می­ کند. (اعتمادالسلطنه.1374/59) در جای دیگر نیز می­ آورد: «محاربه با تراکمه به سرداری محمدناصرخان ظهیرالدوله حکمران استرآباد (1279ق/ 1241ش)». (اعتمادالسلطنه.1374/73)، کتابچه‌­ی نفوس استرآباد (1296ق/ 1258ش) قنات محله‌­ی سرچشمه را از احداثات محمدناصر­خان حاجی ظهیرالدوله دانسته است. (ذبیحی و افشار.136/252) هم­چنین در ذکر قراء و دهات بلوک استرآباد رستاق، چهار دانگ و نیم ملک قریه­ی قرن­آباد را مال ورثه­ی مرحوم حاجی ظهیرالدوله دانسته است. (ذبیحی و افشار.1363/255)، محمدولی­خان سپهسالار تنکابنی در حالی که در سن 61 سالگی برای آرام کردن اغتشاشات تراکمه به استرآباد مأمور می‌­شود، در خاطرات روز 5 شوال 1325 (18 آبان 1286) می‌­نویسد: «از سن 14 سالگی (1278ق/ 1241ش) به استرآباد با مرحوم محمدناصرخان ظهیرالدوله که سردار قشون ما بود و در آن اردو سرهنگ بودم [آمدم] ». (خلعتبری.1362/238) فرزند او علی خان ظهیرالدوله از رجال مشهور دوران مظفری و مالک باغ ظهیرالدوله تهران بود.