شاه کوه

آلبوم‌خانه استرآباد

شاه­کوه

شامل دو بخش علیا[1] و سفلی و از روستاهای بلوک «شاه­کوه و ساور» ایالت استرآباد بوده است. (رابینو. 1383/ 193-192)، میرزا ابراهیم در حدود 1276ق (1238ش) می‌نویسد: «ملک شاه­کوه اربابی است. یکصد و پنجاه[2] خانه‏‌وارند. و قلعه خرابه‌­ای دارد که سه خانه‌­وار ساکنند. و ساس بسیار دارد. حمام و مسجد و تکیه هم دارد. و آبشان از چشمه است که آب کمی‌ درمی‌آید. و درخت هیچ ندارد. و زراعتشان توی دره است. سالی سه دست جل و نمد اسب به دیوان می‌دهند. هوایش سرد و ییلاق است. گوسفند بسیار دارند. چادر شب و شله­‌ی قرمز، گلیم، پلاس، جاجیم و سایر چیزها می‌بافند ...». (گلزاری. 1355/33)، حکیم ­الممالک در 1286ق (1248ش) می‌نویسد: «شاه­کوه عبارت از دو قریه است که یکی به شاه­کوه علیا و دیگری به سفلی معروف است و در میان این دو قریه نیم فرسنگ (3کیلومتر) فاصله است». (حکیم­ الممالک.1356/422)، کتابچه­‌ی نفوس استرآباد مورخ 1296ق (1258ش) می‌نویسد: «شاه­کوه سفلی در بغل کوه واقع است. آب ایشان از چشمه‌­سار است. زراعت ایشان در میان رودخانه. آب مزرعه از رودبار است. از آن­جا تا محاذی حاج ­آباد دو فرسخ (12کیلومتر) و تا شاه­کوه بالا یک فرسخ (6کیلومتر) است. تعداد نفوس آن 471[3] نفر است. شاه­کوه علیا در سر کوه واقع است. آب آشامیدن از چشمه است و زرع در آن کوه ممکن نیست، ولی در چمن آن، چهارباغ، که در ظهر قریه واقع است زرع می‌شود و نیز در دهنه­‌ی پیش روی قریه هم زرع می‌کنند. آب مشروب مزرعه‌­ها از رودبار است و از آن­جا تا قریه‌ی تاش دو فرسخ (12کیلومتر) است و ملک آن­جا اربابی از اهالی قریه است. تعداد نفوس آن 490[4]  نفر است. (ذبیحی و افشار. 1363/251-250)، قهرمان میرزا در 1300ق (1262ش) می‌نویسد: «شاه­کوه به قدر دویست و پنجاه خانوار دارد. شاه‏کوه دوتاست. یکی شاه­کوه بزرگ و یکی شاه‏کوه کوچک و دو آبادی دارد». (امین­لشکر.1374/56)، قورخانچی در 1321ق (1282ش) می‌نویسد: «شاه­کوه ییلاق استرآباد است. هوایش نهایت سرد، چشمه­سارهای فراوان دارد ... و همه قسم شکار از قبیل آرقالی، خوک، گاو کوهی، بز، آهو، کبک، تیهو و ... [در آن وجود دارد]. تمول اهالی شاه­کوه گوسفند است. روغن و پنیر شاه­کوه تعریفی است. گلیم را خوب می‌بافند و یخ از شاه­کوه ... به استرآباد آورند». (ذبیحی، افشار و دانش­پژوه.1386/22)، هنری موزر در سفرنامه­ی ترکستان و ایران می‌نویسد: « ... در سمت عقب، کوه­های مرتفع واقع بودند که در وسط آن­ها شاه­کوه بود که ارتفاع آن سیزده هزار پا (3.9624کیلومتر) می‌شود. در شاه­کوه بهترین شکارهای مملکت یافت می‌شود. در قله­‌ی شاه­کوه دریاچه کوچکی است که همیشه در آن برف است[5]». (موزر. 1356/226)روستای شاهکوه سفلی هم ­اکنون در ارتفاعات جنوبی شهر گرگان برقرار است اما روستای شاه­کوه علیا به دلیل کم­ آبی متروکه و تخریب شده است.