سلیمان خان صاحب اختیار

آلبوم‌خانه استرآباد

سلیمان خان صاحب اختیار

از ایل افشار قاسملو و پسر محمدولی خان و نوه­‌ی نصرالله­ خان ملقب به زهرمار خور، در حدود 1227ق (1191ش) متولد و در 1245ق (1208ش) وارد خدمت دولت شد ... در 1281ق (1243ش) به اتفاق میرزا محمدخان قاجار سپهسالار مأمور تنبیه ترکمان­های استرآباد و نظم آن حدود شد. در اواخر 1285ق[1] (1247ش) به فرماندهی قوای استرآباد مأمور شد[2] و در اوایل سال بعد لقب صاحب اختیار به او داده شد. حکومت او در این منطقه هفت سال طول کشید[3] و در 1292ق (1254ش) به طهران احضار شد و دوباره در 22 شوال (29 آبان) همان سال به حکومت استرآباد مأمور شد. (محبوبی اردکانی.1380/608-607)، روزنامه­ی ایران ذیل اخبار ولایات تا اول ربیع2/ 1292 از سلیمان خان به عنوان حکمران استرآباد یاد می­کند (کتابخانه ملی. ج2. 1375/1002و1006)، از این تاریخ تا جمادی­1/ 1292 نامی از حاکم استرآباد نیامده و از 11 جمادی­الاول تا 14 شعبان 1292 از حسینقلی­ خان سرتیپ به عنوان حاکم استرآباد یاد می­کند. (همان. 1022، 1026، 1040و 1056) باز تا ذیقعده 1292 نامی از حاکم استرآباد نیامده تا این­که در شماره 270 مورخ 5 ذیقعده 1292 ذیل شرح سفر ناصرالدین شاه به مازندران می­نویسد: «... دوشنبه بیست و نهم [شوال] تصمیم حرکت فرمودند. سلیمان خان صاحب اختیار امیرتومان که از دارالخلافه مبارکه طهران بچاپاری احضار اردوی همایون شده بود، در بارفروش شرفیاب خاکپای مبارک شده، کما فی السابق به حکومت دارالمرز استرآباد و توابع مفتخر و سرافراز گردیده، به مقر حکومت خود رفت.» (همان. 1080)سلیمان خان صاحب اختیار در اواسط رمضان 1309 (اواخر فروردین 1271) در طهران درگذشت.(محبوبی اردکانی.1380/608)، صاحب اختیار حدود 7 سال واحتمالا تا رجب 1293 حاکم استرآباد بوده و از این تاریخ به بعد جهانسوز میرزا قاجار به جای او به حکومت استرآباد منصوب گردید. بنا بر اخبار روزنامه ایران، جهانسوز میرزا در ماه رجب 1293 وارد استرآباد شده و صاحب اختیار از این تاریخ تا ماه رمضان همین سال، در استرآباد مانده و امور حکومت استرآباد را به وی منتقل کرده است. چنان­که روزنامه ایران ذیل اخبار ولایات در ذح 1292 جهانسوزمیرزا را حکمران استرآباد اعلام می­ کند. (کتابخانه ملی. ج2. 1375/1092)، در 26 رجب 1293 خبر از ورود جهانسوزمیرزا به استرآباد می­دهد.  (همان/1172)، در 8 شعبان 1293 می­نویسد: «صاحب اختیار حکمران استرآباد با نواب جهانسوزمیرزا و اردو به آق­قلعه رفته­اند. (همان/1176) و در 4 رمضان 1293 خبر از توقف صاحب اختیار و جهانسوزمیرزا در آق­ قلعه می­ دهد. (همان/1184)، اما پس از آن دیگر خبری از صاحب اختیار نیست و اخبار بعدی مربوط به جهانسوزمیرزا است. اعتمادالسلطنه در ذکر نام حکام استرآباد از سال 1266تا سال 1306ق (1229 تا 1267ش) به نام سلیمان­ خان افشار صاحب ­اختیار، بعد از نام حسینقلی خان افشار و قبل از حاج میرزا حسین­ خان سپهسالار، اشاره می‌کند. (اعتمادالسلطنه. 1374/59)، در جای دیگر می‌آورد: «جنگ و تنبیه نورعلی از طایفه­‌ی جعفربای ترکمان به دست سلیمان­ خان صاحب ­اختیار حکمران استرآباد (1286ق/ 1248ش)». (اعتمادالسلطنه. 1374/76)، هم­چنین در ذکر اقدامات عمرانی زمان ناصری به تجدید و اعادت پل حاجی ­قره به دست سلیمان ­خان صاحب­اختیار (1289ق/ 1251ش) اشاره می‌کند.(اعتمادالسلطنه.1374/108) سلیمان ­خان صاحب­ اختیار در تاریخ رمضان 1289 (آبان 1251) نسخه‌­ای چاپ سنگی از تفسیر ملا فتح ­الله کاشانی را وقف مردم استرآباد کرده و تولیت آن را به آخوند ملامحمدابراهیم قاری مشهور به مقدس یزدی واگذار می‌کند. (صاحب­ اختیار.1289ق)