خطیرآباد
خطیرآباد Khatirabad
روستایی در ده کیلومتری غرب گرگان (جادهی گرگان- کردکوی معروف به کهنه خط).
روستای خطیرآباد در بردارندهی مجموعهای از زمینهای کشاورزی، باغی، نهادهایی مانند پاسگاه، دبیرستانهای متوسطهی اول و دوم، رستوران، پمپ بنزین و چند باب مغازه است. مسیر روستای خطیرآباد یک سه راهی است که علاوه بر برقراری اتصال بین شهرهای گرگان و کردکوی، معبری شده است که میتوان از آن برای ورود به دو روستای کفشگیری و اسپومحله، تپهی گرانکوه، رودخانهی شصتکلاته و ارتفاعاتی جنوبی البرز استفاده کرد.
در زمان حکومت رضاشاه با بازسازی راه شاهعباسی (کهنه خط)، خطیرآباد به کانونی برای برپایی مراکز آموزشی، صنعتی، انتظامی و دیگر خدمات تبدیل شد. همگام با سیاستهای رضاشاه (1320-1304ش)، مقرر شده بود تا روستاهای اطراف خطیرآباد با تأسیس «خانههای روستایی»[1] دراین روستا متمرکز شوند اما سقوط حکومت رضاشاه در شهریور سال 1320ش، سبب ناتمام ماندن این برنامه گردید. دبستان خاقانی با معماری ویژهی خود که در سال 1315ش، در خطیرآباد ساخته شد از جمله بناهای بازمانده از این طرح است. ساختمان دبستان خاقانی که در آن زمان، به عنوان کانون آموزش در تمامی روستاهای غرب گرگان و شرق کردکوی شناخته میشد، در سال 1390 ش، با شمارهی 31008، در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. ژاندارمری خطیرآباد نیز به جامانده از دوران پهلوی اول است. گسترش کشت توتون در غرب گرگان و تأسیس پیله خانه در خطیرآباد در اواخر حکومت رضاشاه، این روستا را به مرکز تولید این محصول تبدیل کرده بود.
در واقع «منطقه خطیرآباد در سالهای قبل از 1320 در مسیر اصلی جاده قدیم گرگان- کردکوی دارای درمانگاه، پاسگاه، دفتر پُست، کارخانه پیله کرم ابریشم، مهمانخانه و هم چنین محل تجارت و به نوعی مرکزیت روستاهای منطقه بوده است.»[2] علاوه بر این موارد، انبار علیمحمد خطیری، مهمانسرای علیجان شهریاری و ساختمان جنگلبانی نیز در این روستا تأسیس شد. در فرهنگ جغرافیایی آبادیهای ایران، روستای خطیرآباد این گونه معرفی شده است: «ده از دهستان سدنرستاق شرقی بخش مرکزی شهرستان گرگان استان مازندران. طج 17 54 عج 49 36 ارتفاع 60 متر، دشتی معتدل مرطوب در 13ک م جنوب باختری گرگان و 2ک م جنوب جاده آسفالته گرگان- کردکوی، جمعیت: 10 خانوار، زبان: فارسی، دین: اسلام، شیعه. کار پیشه: کشاورزی، دامداری و کارگری. کشت: آبی و دیمی، آب کشاورزی و آشامیدنی از کاریز و چاه ژرف. فرآوردهها گندم، جو، برنج، سیب و ترهبار، رستنیها: پوشش گیاهی برای چرای دام، جانوران و پرندگان، شغال، گرگ، روباه، خرگوش، قره قاول و کبک، دارای پاسگاه ژاندارمری است. مردم آبادی از امکانات روستای کفشگیری بهره میگیرند»[3]
نام خطیرآباد به خطیریها (ن.ک: خطیری) باز میگردد، خاندانی معروف در غرب گرگان که با اهدای زمین و ساخت و ساز، پیشرفت و آبادانی این منطقه را به ارمغان آوردند و همین امر باعث شد این منطقه به تدریج از سوی مردم «خطیرآباد» نامیده شود.[4]
[1]. تاسیس خانههای روستایی طرحی بود که برای تمرکز روستاها در مسیر قدیمی جاده ی گرگان_کردکوی اجرا شد. بر اساس این طرح قرار بود تا روستاهای کفشگیری، اسپومحله، سرکلاته، نوچمن و ... ، به خطیرآباد انتقال یابند تا نظارت و امکان ارائهی خدمات بیشتر گردد.
[2] . دهکده (1386)، ص12.
[3] . فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران، (1367).
[4]. خطیری و شهریاری، (1400) و خطیری، (1402).
منابع:
- دهکده (نشریه خانه جوان فرید کفشگیری). (1386). شماره 17، ص12.
- فرهنگ جغرافیائی آبادیهای کشور جمهوری اسلامی ایران شاهرود (گرگان)،(جلد بیست و نهم). (1367). اداره جغرافیایی ارتش.
- قائمی، کریمالله و قائمی، جمشید. سورمسرا. (1378). انتشارات فکرت.
- مرکز دانشنامهی گلستان. گفت و گو با فرامرز خطیری، رحمتالله شهریاری و بیژن خطیری.