مرزنکلاته
مرزنکلاته
Marzankalāte
روستایی در دهستان استرآباد شمالی، بخش بهاران، شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در 18 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطهی 32ً 52َ °36 عرض و 47ً 35َ °54 طول جغرافیایی واقع شده است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 90 متر است.[1]
نام این روستا در بیشتر اسناد قدیمی به صورت «مرزبانکلاته»، «مرزبنکلاته» یا «مرزنکلاته» ثبت شده است.
در برخی از اسناد همچون اجاره نامهای که تاریخ آن به سال1287ق، میرسد، مرزنکلاته به شکل «مرزان کلاته» آمده است.[2]
این روستا از شمال به شهر سرخنکلاته و روستای چوپلانی، از جنوب به جادهی گرگانـ گنبد، از شرق به تقیآباد و از غرب به شهر سرخنکلاته محدود شده است.
در وقفنامهی خواجه مظفر بتکچی (919 ق)، که جزو قدیمیترین سندهای تاریخی استرآباد است، روستای «مرزبانکلاته» تحت تصرف گروهی از جمله ملک علی بن ملک محمد کیا ذکرشده است.[3]
همچنین برپایهی وقفنامهی سادات شیرنگی (989 ق)، تقیالدین محمد، «مرزبانکلاته» و تعدادی از روستاهای استرآباد رستاق و بلوک فخر عمادی را بر اولاد ذکور خود وقف کرد.[4]
در یک مبایعه نامه (1119ق)، از «مرزبانکلاته» نام برده شده است. براساس این سند، فردی به نام قربانعلی، حقالحفر یک رشته قنات، مشهور به قنات ابراهیم رغدی را که در این روستا وجود داشت، به فرد دیگری فروخته است.[5]
بر اساس اسناد دورهی قاجار این روستا مانند روستاهای همجوار خود تحت تملک سادات از جمله سادات درازگیسو و شیرنگی بوده است.[6]
میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران (1276-1277ق)، «مرزنکلا» را به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم یعنی استرآباد رستاق به حساب آورده است.[7]
جمعیت روستا در سال 1276ق، 70 خانوار و 333 نفر بوده و ترکیب جمعیتی آن به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار70 نفر، زن شوهردار 72 نفر، مرد بیزن 34 نفر، زن بیشوهر 14 نفر، پسر صغیر 71 نفر، دختر کبیر26 نفر و دختر صغیر 76 نفر.[8]
مِلگونُف، جهانگرد روس که سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت، از «مرزنکلاته» به عنوان یکی از روستاهای بلوک استرآباد رستاق ایالت استرآباد نام برده است.[9]
رابینو، نمایندهی رسمی دولت بریتانیا در ایران، سال 1288ق، به استرآباد سفر کرد. وی مرزنکلا را جزو آبادیهای بلوک استرآباد رستاق معرفی کرده است.[10]
وضعیت این روستا در گزارش سال 1296ق، اینگونه ثبت شده است: «اربابی است از سادات شهری و آقامیر مومن. آب مشروب از قنات است. تعداد نفوس آن 168 نفر است».[11]
گزارشهای وکیلالدوله در اواخر حکومت قاجار از درگیریهای روستاییان با مهاجمان ترکمن خبر داده است.[12]
کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل دورهی پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را از روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان و با 690 سکنه معرفی کرده است. مذهب اهالی تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی همچون برنج، غلات در روستا کشت میشد. قنات مهمترین منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به بافتن پارچههای ابریشم و کرباس مشغول بودند.[13]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[14]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
321 |
|
1345 |
270 |
1461 |
|
1355 |
315 |
1754 |
|
1365 |
374 |
2113 |
|
1375 |
398 |
1956 |
|
1385 |
487 |
1796 |
|
1390 |
482 |
1626 |
|
1395 |
458 |
1384 |
روستا در ناحیهای هموار و دشت قرار گرفته است.
خانههای روستاییان در سالهای اخیر بازسازی شدهاند اما هنور تعدادی خانه با پیشینهی ساخت بیش از 60 سال در این روستا دیده میشود. بیشترین قسمت توسعهی روستا در این سالها به سمت جنوب و مسیر جادهی اصلی است. روستا محلات مختلف همچون بالاسرا (جنوب روستا)، پایی سرا (شمال روستا)، وسط سرا و گاو گله سرا (مرکز روستا) دارد.
روستاییان به زبان فارسی صحبت میکنند و مسلمان و شیعه مذهب هستند. اکثریت به کشاورزی و تعداد محدوی نیز به دامداری و کار در اماکن اداری و صنعتی مشغولاند. کشاورزان مرزنکلاته در زمینهای کشاورزی روستا که حدود 400 هکتار است، محصولاتی همچون برنج، گندم، جو، سویا، سیبزمینی و پنبه کشت میکنند. باغهای کوچک و محدودی هم در روستا وجود دارد که درختانی مثل انار، زیتون و مرکبات را شامل می شود. تعدادی دامدار سنتی با بیش از 1000 راس گوسفند و یک گاوداری صنعتی در محدوده این روستا فعالیت دامپروری و تولید محصولات دامی دارند.
محدوده زمینهای زراعی روستا در جنوب به انجیربلند و در غرب به باغچه مشهور است.
از خانوادگی پرجمعیت روستا میتوان به میراکبری، حاجیمیرقاسمی، شیرنگی، یوسفی، لطفی، میقانی اشاره کرد، حضور سادات در این روستا به نسبت زیاد است.
مرزنکلاته از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهرهمند است. خانهی بهداشت، مدارس ابتدایی و دوره اول و دوم متوسطه، دو مسجد، فاطمیه، ساختمان دهیاری در روستا بنا شده است.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. 22 نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[15]
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2]. ستوده، ذبیحی، (بیتا)، ص 443.
[3]. ستوده، ذبیحی، (بیتا)، ص 276.
[4]. ستوده، ذبیحی (بیتا)، ص .323
[5]. ستوده، (بیتا)، ص15.
[6]. ستوده، (بیتا)، صص 146، 235، 253و 422
[7]. میرزا ابراهیم، (1355)، ص55.
[8]. قورخانچی، (1360)، ص118.
[9]. ملکونف، (1376)، ص 147
[10]. رابینو، (1365)، ص194.
[11]. ذبیحی، (1363)، ص253.
[12]. مقصودلو، (1363)، صص 36، 233، 238، 653 و 803.
[13]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص280.
[14]. مرکز آمار ایران.
[15]. میراکبری، (1401).
منابع:
- ذبیحی، مسیح.(1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
- رابینو،هـ ل.(1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
- سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- ستوده، منوچهر. ذبیحی، مسیح. (بیتا). از آستارا تا استارباد.(جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 722ص.
- ستوده، منوچهر. ذبیحی، مسیح. (بیتا). از آستارا تا استارباد.(جلد هفتم). تهران: انجمن آثار ملی. 703 ص.
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- قورخانچی، محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. .به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
- مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
- ملکونف.گریگوری. (1376). کرانههای جنوبی دریای خزر. ترجمه: امیرهوشنگ امینی. تهران: کتاب سرا.390ص.
- مرکز دانشنامه گلستان . (1401). گفت و گو با سید حسین میراکبری (دهیار روستای مرزنکلاته). (26/4).
- میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.