آلتی آغاچ کوچک
آلتی آغاچ کوچک Ālti-Āghach-e-Koochak
روستایی در دهستان شلمی، بخش گُلیداغ شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در 23 کیلومتری جنوب شهرستان مراوهتپه و در طول جغرافیایی 58ً 54َ 55ْ عرض جغرافیایی 24ً 42َ 37ْ و در ارتفاع 832 متری از سطح دریا واقع شده است.[1]
آلتیآغاچکوچک از شمال به روستای خانگه و ارتفاعات، از جنوب به روستاهای آقتقه، خانگه و ارتفاعات، از شرق به روستای آلتیآغاچ بزرگ و از غرب به روستای چنارلی متصل میباشد.
در گذشته تمامی ساکنان روستاهای آلتی آغاچبزرگ، آلتیآغاچکوچک و خانگه در این محل میزیستند و آلتیآغاچ نامیده میشدند. حدود سال 1300ش، بزرگان و بنیانگذاران اولیهی این روستا از روستای چندر واقع در ترکمنستان کنونی، به ایران آمدند و در روستای پُلی فعلی سکونت یافتند. پس از مدتی از آنجا به روستای قرناوه تغییر مکان دادند و در کنار تیرههای دیگر گوکلانها زندگی کردند. حدود سال 1327ش، به روستای خانگه کنونی نقل مکان کردند و در نهایت سال 1345ش، در محل امروزی مستقر شدند. پیش از آمدن ساکنین امروزی، ترکمنهایی که به خیوهلی مشهور بودند در این منطقه سکونت داشتند. این گروه موسوم به خیوهلی سال 1325ش، به روستای ارازتقان شهرستان گنبدقابوس رفتند.[2]
معماری خانهها و بافت سنتی روستا هم چنان حفظ شده و همچنان بسیاری ازخانهها گِلی هستند. در سالهای اخیر ساخت خانههایی با مصالح ساختمانی امروزی همچون میلگرد، آجر و ... با پوشش حلب، ایرانیت و ایزوگام رواج پیدا کرده و به تدریج خانههای گلِی جای خود را به خانههایی با مصالح ساختمانی جدید میدهند.
موقعیتهای جغرافیایی و زمینهای اطراف روستا عبارتند از: سوقهلینگداغی (در غرب روستا)، خوجهکو (در جنوب غربی روستا)، ایشاناورلان (در شرق روستا)، سورانلیآده (در شمال روستا). اورک (در جنوب روستا).
دربارهی دلیل نامگذاری روستا نقل مستندی وجود ندارد. بنا بر باور مردم ساکن در آن، وجود شش درخت چنار کهنسال و قدیمی در محل روستای آلتیآغاچ بزرگ کنونی، دلیل این نامگذاری است.
زبان اهالی روستا ترکمنی است. همگی مسلمان، اهل سنت و حنفی مذهب هستند و طایفهی گوکلان و تیرهی جانقربانلی هستند.[3] وامبری در تقسیمبندی طوایف ترکمن، گوکلانها را به ده گروه تقسیم کرده است. براین اساس، گروه قایی شامل تیرههای جانقوربانلی، ارققلی (ارککلی)، قزلآقینجیق، تکنجی بوق خوجه قودانا، لمققانیاس (قارناس) و داری میباشند.[4] منطقهی ایشاناورلان، گردشگاه اهالی و مهمانان روستا است.
شغل اصلی روستاییان کشاورزی است. نزدیک به پانصد هکتار زمین کشاورزی در این روستا وجود دارد. گندم، آفتابگردان، هندوانه و کنجد از جمله محصولات کشاورزی در این روستاست. در زمانهای گذشته، کشت لوبیا، ماش، ارزن یا داری هم در این ناحیه رواج داشت. دامداری نیزاز دیگر مشاغل موجود در روستاست. نزدیک به یکصد راس گوسفند، هزار راس بُز و 150 راس گاو، در این روستا نگهداری میشود. باغداری در این روستا بسیار محدود است. در حیاط منازل روستاییان درختان آلو، انجیر، انار، گردو، انگور و ...، کاشته شده است.
آداب و رسوم اهالی روستا همچون مراسم عروسی، عیدین قربان و فطر، آق آش و ... ، همچون دیگر ترکمنها است. صنایع دستی مرسوم در بین زنان و دختران عبارت است از: بالاق دوزی، پردهدوزی، تارهدوزی، نمد مالی، نخریسی و... . تارهبافی و بافت پارچههای ابریشمی همچنان در کارگاههای کوچک خانگی دیده میشود.
غذاهای محلی نیز عبارتند از: چکدرمه، بورگ، اون آشی و قطاب.
قوردماقورد، چورلنگ، آششیق، قزلتایاق، گولنگادجه، پادشاماوردی، یوزگ و آششیق و چند نمونه از بازیهای بومی این روستاست.[5]
در سرشماری رسمی سال 1345ش، آمار جمعیّت این روستا به طور مستقل مشخص شده است. پس از آن سال تا سرشماری رسمی سال 1375ش، آمار جمعیّت آن با روستای آلتیآغاچبزرگ محاسبه شده است. در سرشماری رسمی سال 1375ش، دو روستای آلتیآغاچ بزرگ و کوچک از هم تفکیک شدند. در سرشماری سال 1390ش، جمعیت روستای خانگه و این روستا با هم محاسبه شد. در سالهای اخیر برخی از ساکنین این روستا به شهرهای کلاله و مراوتپه مهاجرت کردند.
آمار جمعیت روستا در سرشماری نفوس و مسکن ایران اینگونه گزارش شده است:[6]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
* |
|
1345 |
19 |
122 |
|
1355 |
* |
* |
|
1365 |
* |
* |
|
1375 |
47 |
278 |
|
1385 |
89 |
480 |
|
1390 |
119 |
578 |
|
1395 |
58 |
214 |
حدود سال 1346ش، نخستین مسجد روستا با پیشنمازی باییملا از روستای قرناوه و با همکاری ریشسفیدان در این روستا ساخته شد سال 1361ش، با ورود اولین معلم نهضت سوادآموزی نخستین مدرسهی روستا با 15 دانشآموز و در منازل روستاییان، کار خود را آغاز کرد. امکانات دولتی دیگر عبارتند از: گاز(1397ش)، برق، آب لولهکشی (1399ش)، جادهی آسفالت از جمله امکانات موجود در روستاست.[7]
[1]. سازمان نقشه برداری کشوری.
[2] دولتی، (1400). ونیزدردیزاده، (1400). و فروتن، (1400).
[3]. دولتی، (1400).
[4] . وامبری، (1374).
[5] . دولتی و دولتی، (1400). و نیز دردیزاده، (1400).
[6] مرکز آمار ایران
[7]. دولتی، (1400) و نیز دردیزاده، (1400).
منابع:
- سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه نامهای جغرافیایی ایران:http://gndb.ncc.org.ir/
- مرکز آمار ایران https://www.amar.org.ir/
- فجوری، ستاربردی.(1400). گفتوگو با بایرام محمد دولتی، (ریشسفید روستا). (30/7 ). و نیز گفتوگو با ابراهیم دردیزاده (فرهنگی) (4/8 )
- فجوری، ستاربردی.(1400).گفتوگو با عبدالحکیم فروتن (فرهنگی از روستای ارازتقان). (6/8).
- وامبری، آرمینیویس. (1374). سیاحت درویش دروغین در آسیای میانه (چاپ پنجم). ترجمه: فتحعلی خواجه نوریان. تهران: علمی و فرهنگی، ص 389.