توسکاستان

توسکاستان                   Toskāstān

روستایی در دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان. استان گلستان.

این روستا در 16 کیلومتری جنوب شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی 53ً  46َ °36 عرض و 0ً  35َ °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 440 متر است.[1]

‏ نام این روستا به صورت «توسکستان» و یا «توسکاستان» نیز گفته می‌‏شود.

توسکاستان از شمال به زمین‌های کشاورزی روستاهای اصفهانکلاته و خیرات و از سه جهت دیگر به جنگل منتهی می‌شود. این روستا در حاشیه‌ی جنگل و در دهانه‌ی جنگلی با نام «گرمابدشت» که از مناطق گردشگری مهم استان است، قرار دارد. مسیر ارتباطی گرگان به روستاهای چهارباغ، شاهکوه سفلی، شاهکوه‏علیا و شاهرود از این روستا می‏‌گذرد.

نام روستا برگرفته از نام درختانی است که رویشگاه آنها در آن منطقه‏ است. «توسکا» گونه‌ای درخت جنگلی است که در جنگل‏های شمال ایران می‏‌روید.

آثار تاریخی باقی مانده در مسیر دهانه‌ی توسکاستان نشانگر دیرینگی سکونت در این ناحیه است. چند گورستان تاریخی از جمله گورستان «خاک عمر» گویای قدمت تاریخی این روستاست.[2]                                            

مسیر توسکاستان از مسیرهای اصلی چاپاری استرآباد شناخته می‏‌شد. کاروانهای بسیاری از مناطق مرکزی و جنوبی ایران با ورود به این مسیر به ایالت استرآباد  وارد می‏‏‌شدند. کاروانسراهای بین راهی دیمه‏‌لو، رباط‌سفید و قزلق که تاریخ بنای آن به دوران صفویه می‌رسد از جایگاه مهم و رفت و آمدهای زیاد کاروان‏ها و مسافران در این منطقه حکایت می‌کند.[3]

در منابع محلی به جای مانده از گذشته، تا دوره‌ی قاجار و نیز سال‌های نخستین پهلوی، از این روستا نامی برده نشده است. هسته‌ی اولیه‌ی تشکیل این روستا به اوایل دوره‌ی پهلوی با حضور تعدادی از افراد برای تولید ذغال از چوب‏های جنگلی این منطقه بازمی‌گردد. بیشتر این افراد از شهر مجن و روستای پابند هزارجریب به این منطقه آمدند و با برپایی کوره‌‏های تولید ذغال در جنگل‏های اطراف، به تدریج در این منطقه ماندگار شدند. با گذر زمان این افراد به کشاورزی و دامداری نیز روی آورند.

در 27 تیرماه 1347، گفت و گویی  با محمدحسین شاهرودی، کدخدای سی و هشت ساله‌ی توسکاستان انجام شد. او در این گفت و گو بیان کرده  که توسکاستان از بیست و یک سال پیش یعنی از سال 1326ش، ساکنانی در خود داشته است.[4]

مردم این روستا حدود 150 هکتار زمین کشاورزی دارند.گندم، جو، سیب زمینی، سویا و سبزیجات  در این زمین‌ها کشت می‌شود. انار، فندق، گلابی و ...، در باغ‌های توسکاستان کاشته می‌شود. نزدیک به بیست هکتار باغ در این روستا وجود دارد. در این روستا حدود 500 راس گوسفند و 20 راس گاو نگهداری می‏شود.

هم اکنون توسکاستان به عنوان یک روستای تفریحی و خوش‌نشین شناخته می‌شود به طوری که افرادی از شهرستان گرگان و روستاهای اطراف با ساختن خانه در این روستا روزهای تعطیل خود را به ویژه در فصل تابستان، در این آبادی می‌گذرانند.

آمار جمعیت این آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[5]

این روستا در  دامنه‌ی کوه و جنگل واقع است. خانه‌های قدیمی روستا در دهه‏‌های اخیر  بازسازی شده‌‏اند. بیشترین پیشروی روستا در این سال‌ها از سمت شرق و شمال بوده است. توسکاستان در بین اهالی به دو بخش بالامحله (جنوب روستا) و پایین محله (شمال روستا) تقسیم می‌‏شود. اهالی این روستا به زبان فارسی صحبت می‌‏کنند. مسلمان و شیعه مذهب هستند. از نام‌های خانوادگی پرجمعیت روستا که اصالت مجنی دارند می‌‏توانیم به رجب‏‌پور، نوشک، نوری‏‌نیا و مالک اشاره کنیم. اهالی پابندی توسکاستان نام خانوادگی عرب دارند. توسکاستان از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده‌ی آسفالت و تلفن بهره‌مند است یک دبستان، مسجد و زینبیه در روستا بنا شده است. در سالهای اخیر مراکزی با هدف جذب گردشگر در این منطقه شکل گرفته است. باغ گردشگری تمشک با مساحت حدود شش هکتار از جمله‌ی این مراکز است.[6]