گوکدره
گوک دره Gowkdarre
روستایی در دهستان پالیزان، بخش مرکزی شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در 35 کیلومتری شرق مراوهتپه در طول جغرافیایی2ً 16َ °56 و عرض جغرافیایی 53ً 57َ °37 در ارتفاع 379 متری از سطح دریا قرار دارد.[1] روستای پستدره و موقعیتهای طبیعی یلقنلی و چرشلیبور در شرق، روستای آقلر و موقعیتهای طبیعی لالهجَر و پالچقلی در غرب، ارتفاعات پالیزان، قرهاورک، چارشانگی، کرگی، نارستان، کچی کرگی و پورلی در شمال و روستای قازنقایه و موقعیتهای طبیعی جارلیبرون، آتچاپلان، قرهبوور و تکیزجای در جنوب این روستا قرار دارند.[2]
دلیل نامگذاری روستا از رنگ ارتفاعات و کوههای اطراف روستا گرفته شده است که به خاطر واقع شدن در درهای که در یک نگاه به رنگ آبی نیلی است، روستا را گوگدره نامیدهاند. بررسی پیشینهی روستا از قدمت نه چندان دور آن خبر میدهد. بر اساس گفتههای یکی از سالخوردگان که در روستای قازنقایه متولد شده و در 33 سالگی به این روستا مهاجرت کرده نخستین فردی که به این مکان وارد شد، شخصی به نام مردحاجی است. مرد حاجی شخصی سرمایه دار و صاحب گلههای گاو و گوسفند بود و برای دسترسی به مراتع بهتر برای دامهای خود، به مکانهای مختلف میرفت. به تدریج اشخاص دیگری مانند سیدحاجی از روستای تلو به این ناحیه آمدند. دسترسی راحت و آسان به زمینهای کشاورزی و نزدیکی به جنگل از دیگر دلایل سکونت روستاییان در این منطقه است.[3]
زبان اهالی روستا ترکمنی است. همگی مسلمان، اهل سنت و حنفی مذهب هستند. روستاییان همگی از ترکمنهای گوکلان هستند که شامل تیرههای کیک، قالمق، قُدنه، شیخ، سوراللی و آتا میباشد. وامبری که در سال 1242ش، در میان ترکمنها بود، گوکلانها را به ده گروه تقسیم کرده است. او در گروه سوم به طایفهی قایی اشاره کرده و قایی را شامل تیرههای زیر میداند: جانقوربانلی، ارککلی، قزل، آقاینجیک، تکنجی، بوقجا، قودانا، لمک، قانیاس (قارناس) و داری.[4] در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران گوکلانها به ده گروه تقسیم شدهاند. یکی از این گروهها ارککلی است که شامل پنج طایفهی ارککلی، قودانه، آقاینجیک، سورانلو و کیک میباشند.[5]
روستاییان از قدیم به کشاورزی و گلهداری مشغول بودند. نزدیک به 400 هکتار زمین کشاورزی در این روستا وجود دارد. گندم، جو، آفتابگردان، هندوانه و کنجد از محصولات کشاورزی روستاست. دامداری پیشهی دیگر روستاییان است. دامهای روستا در حال حاضر نزدیک به یکهزار راس گوسفند، سههزار راس بُز و دویستوبیست راس گاو است. باغداری در روستا به جهت نبود آب، رونق چندانی ندارد. چند تن از اهالی اقدام به کشت انار در حدود سههکتار و پسته نیز در حدود سه هکتار اقدام کردهاند. انار، انجیر و انگور از جمله درختان موجود در خانههای روستاییان است. یکی از باغات که در گذشته مورد توجه بوده، درختان توت بود که با استفاده از آن پرورش کرمابریشم رواج داشت و به عنوان منبع درآمدی برای اهالی محسوب میشد که در سالهای گذشته به خاطر نبود مشتری برای خرید پیله و حتی نخابریشم درختان توت نیز از بین رفته است.[6]
در شمال روستا زیارتگاه غریباولیا قرار دارد که محل نذر و نیاز و زیارتگاه اهالی میباشد. بر اساس شنیدهها در این محل افرادی که از دست روسها فراری بودند به شهادت رسیده و امروزه به غریب اولیا شهرت دارد. این مکان در سالهای اخیر از سوی افراد سودجو کندهکاری شده است.[7]
راسه، آقچشمه، بولکقایه، غریباولیا و اشکاولان جزو مناطق گردشگری این روستاست. روستاییان اوقات فراغت و تفریح خود را در آنجا سپری میکنند.
طوی یا عروسی، عیدین قربان و فطر، اقامه نماز تراویح، آغاز مراسم مولودخوانی یارمضان، آقآش مراسم رایج در روستاست.[8] صنایع دستی از قدمتی کهن برخوردار است. فرشبافی، نمدمالی، سوزندوزی، بالاکدوزی، قارچینی یا پشتی ترکمنی صنایع دستی رایج بین زنان و دختران روستاست. چورفا، چکدرمه، اونآش، بلکه، قایش، بورگ، سویتلیآش، قطاب، ترشیلیخورش و بولاماق غذاهای محلی این روستاست. بازیهای بومی و محلی روستا همچون چورلنگ، قوشاقآتدی، گلیمپرچک، آششیق، چیشوردی و گردوبازی امروزه رونق کمتری دارد. بازی و سرگرمی بزرگسالان که بیشتر در مراسم عروسی برگزار میشد یوزگ نام داشت.[9]
بیشتر خانههای قدیمی روستا از گِل ساخته شده است. در سالهای اخیر خانههای آجری با سقف حلب، ایرانیت و ایزوگام رواج پیدا کرده و در حال حاضر نیز ساختمانها تحت نظارت مهندسین و با شناژ و میلگرد ساخته میشود.
این روستا تا سالهای ابتدایی پیروزی انقلاب اسلامی از لحاظ تقسیمات کشوری زیر نظر استان خراسان قرار داشت. آمار جمعیت روستا تا سال 1366ش، در سرشماری نفوس و مسکن ثبت نشده است. از این سال به بعد جمعیت به این شرح است:
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1365 |
66 |
453 |
|
1375 |
115 |
658 |
|
1385 |
154 |
745 |
|
1390 |
220 |
926 |
|
1395 |
273 |
[10] 997 |
نخستین مسجد روستا سال 1345ش، در یک اتاق با مصالح محلی چوب و نی به نام نژده ساخته شد. این مسجد سال 1361ش، بازسازی شد. سال 1392ش، مسجدی دیگر به نام حضرتعلی (ع) بنا شد. محمدولی تقتمیش، نخستین آموزگاری است که سال 1360ش، به این روستا آمد. پیش از آن دانشآموزان برای تحصیل به روستای قازنقایه میرفتند. سال 1388ش، نخستین مدرسهی دورهی متوسطهی اول راهاندازی شد. گازرسانی (1398)، برق (1378)، جادهی آسفالت (1378)، خانهی بهداشت (1380)، آب لوله کشی (1396)، نانوایی و دفتر دهیاری از جمله امکانات موجود در روستاست.[11]
[1]. پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران
[2]. معادیراد، (1400).
[3]. معادیراد، (1400).
[4]. وامبری، (1374)، ص 389.
[5]. کارکنان وزارت جنگ، (1380)، ص 910.
[6]. معادیراد و قدنه، (1400).
[7]. قدنه، (1400).
[8]. معادیراد، (1400).
[9]. معادیراد، (1400).
[10]. مرکز آمار ایران.
[11] . معادیراد، قدنه، پولادین و قربانیغراوی، (1400).
منابع:
- پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران، سازمان نقشه برداری کشوری: https://gndb.ncc.gov.ir
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفتوگو با بای محمد قلیچی، خدای بردی حسین زاده، شیخی قالمق و جلال الدین قالمق. (15/3 ).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفتوگو با جمشید دیوداز (16/3).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفتوگو با خلیل پولادین و محمدقربانی غراوی. (11/9).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفتوگو با داود قدنه (11/9).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفتوگو با قربانگلدی معادیراد. (11/9).
- قلیچی، بایمحمد. (1398). هر گولدن بیر یاپراق. گرگان: نشر تنعیم.259ص.
- کارکنان وزارت جنگ. (1380). فرهنگجغرافیایی ایران خراسان. ترجمه: کاظم خادمیان. مشهدمقدس: آستان قدس رضوی. 1128ص.
- مرکز آمار ایران https://www.amar.org.ir/
- وامبری، آرمینیوس. (1374). سیاحت درویش دروغین (چاپ پنجم). ترجمه: فتحعلی خواجه نوریان. تهران: علمی و فرهنگی. ص 389.