چقر
چِقِر Čeqr
روستایی در دهستان سدن رستاق شرقی، بخش مرکزی شهرستان کردکوی، استان گلستان.
این روستا در 17 کیلومتری غرب گرگان و 12 کیلومتری جنوب شرقی کردکوی و در موقعیت 0ً 48َ °36 عرض و 2ً 14َ °54 طول جغرافیایی قرار دارد. ارتفاع آن از سطح دریا 145 متر میباشد.[1]
برخی اسناد باقی مانده از دوران قاجار نام این روستا را به شکل «ساورک» مشهور به چقر نوشتهاند[2] و در منابعی دیگر به صورت «چغر» ثبت شده است.
روستای میاندره از شمال غربی و ادامه کوههای البرز شرقی از قسمت جنوب، روستای نامن از سوی شرق و روستای خراب مسجد (خرمآباد کنونی) در غرب، روستای چقر را در بر گرفتهاند.
در بیشتر منابع دورهی قاجار نام این روستا آمده است.
مکنزی نمایندهی دولت انگلستان در سال 1275ق، به استرآباد آمد. او روستای «چقر» را زیرمجموعهی روستاهای بلوک سدن رستاق معرفی میکند.[3]
در کتابچهی بیاض خانوار و انفاس استرآباد، تعداد ساکنان این روستا در سال 1276ق، به این شرح ثبت شده است: 25 باب خانوار و 120 نفر نفوس، مرد زن دار 25 نفر، زن شوهردار 29 نفر، مرد بی زن 8 نفر، زن بیشوهر 10 نفر، پسر صغیر 22 نفر، دختر کبیر 12 نفر و دختر صغیر 14 نفر.[4]
ملکونف جهانگرد روس پس از سفر به شمال ایران در سال 1277ق، از این روستا به عنوان یکی از روستاهای ایالت گرگان نام برده است.[5]
اعتمادالسلطنه «چغر» را قریهای اربابی از قُرای استرآباد دانسته که از رودخانه مشروب میشد و یکصدو سی نفر جمعیت داشت.[6]
رابینو نمایندهی دولت بریتانیا، سال 1288ق، به استرآباد سفر کرد. او نیز «چقر» را به عنوان یک آبادی در بلوک استرآباد رستاق، ولایت استرآباد معرفی میکند.[7]
در گزارش سال 1296ق، آمده است: «چغر اربابی است. از مال سادات مزبور است.آب آن مشروب از روبار است و تعداد نفوس آن 130 نفراست».[8]
آمار جمعیت روستا، در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران، به این شرح است:[9]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
92 |
|
1345 |
24 |
139 |
|
1355 |
26 |
131 |
|
1365 |
29 |
164 |
|
1375 |
31 |
152 |
|
1385 |
34 |
128 |
|
1390 |
29 |
100 |
|
1395 |
33 |
86 |
مذهب اهالی، تشیع و پیشهی آنها دامداری، گلهداری و کشاورزی است. محصولاتی مانند برنج، غلات، سویا و کلزا در روستا کاشته میشود. مساحت کل زمینهای کشاورزی این روستا نزدیک به 150 هکتار است. آب مورد نیاز کشاورزان، از رودخانهای که در غرب روستا جریان دارد، تامین میگردد.
زمینهای اطراف چقر عبارتند از: زمینهای «تپه» در شمال، «قَلَچه پشت»، «کوره سری»، «ازدار بند»، «تمرتاشخل» و «ملیار» در جنوب، «میرآباد»، «کال حمام» و «دارکاله» در شرق و «میدان» در غرب روستا.
این روستا تنها یک کوچه (خیابان) دارد که از پل ورودی شروع میشود و تا شرق روستا (دره شرقی) ادامه مییابد. ساختمانهای موجود در روستا رو به جنوب (رو به قبله) و در دو سوی این کوچه (خیابان) ساخته شدهاند. بیشتر بناها یک طبقه دارند و بافت قدیمی و سنتی روستا را تشکیل میدهند و با خشت، گل و چوب ساخته شدهاند.
در قسمت پشت تمام ساختمانهای شمالی، درّهی عمیقی وجود دارد که همچون دیواری محکم مانع ورود مهاجمین میباشد. این درّهی عمیق در جلوی ساختمانهای جنوبی است. در بافت سنتی روستا تا کنون تنها یک خانهی چوبی با دو طبقه و در سال 1338ش، ساخته شده است.[10]
گسترش روستا به دلیل وجود درّههای عمیق در شرق، غرب، شمال و قسمتی از جنوب، فقط از سوی جنوبی امکانپذیر است. امروزه، خانههایی که در قسمت جنوبی ساخته شده و یا در حال ساخت است، در چند طبقه و با ابزارهای نوین، بنا میشوند.
این روستا، با بافتی سنتی، با عنوان روستای نمونهی گردشگری شناسانده شده و گردشگران زیادی از آن بازدید میکنند.
زبان مادری روستاییان تبری (مازنی) است. صنایع دستی رایج در این روستا شامل بافت گونههایی از پوشاک پشمی سنّتی همچون چوخا (چوقآ) و پاتو (پا پیچ) است که با چاروق استفاده میشود و به کال چرم پاتو نیز شهرت دارد. پشلوار (شلوار پشمی)، چمتا (کوله پشتی)، جوراب پشمی، وسایل نخی مانند ناربند (سفرهای برای ناهار که با خود به سر کار میبرند) و پارچههای رنگی و چهارخانه و... هم جزو صنایع دستی این روستا بود که اکنون از رونق افتاده است. روستا امکانات زیربنایی مانند لوله کشی گاز، لوله کشی آب آشامیدنی بهداشتی، یک مسجد، دبستان ، تلفن ثابت، شبکهی برق سراسری، پایگاه بسیج و راه آسفالت دارد. خانوادههای امیرلطیفی، چغری، چغری مفرد و خطیری بیشترین افراد ساکن این روستا را تشکیل دادهاند.
در گذشته، در قسمت جنوبی روستا قلعهای کوچک که اهالی آن را قَلَچه مینامند وجود داشت که اکنون به تلی از خاک تبدیل شده و حفاریهای غیرمجاز هم در آن انجام شده است. اشیای سفالی قدیمی و کهن همچون کوزهی سفالی، گلدان و ... هنگام شخم زدن زمینهای کشاورزی، کشف شده است و این یافتههای سفالین، میتواند نمایانگر قدمت و دیرینگی منطقه باشد.
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2] . امیرلطیفی، سند بیع و شرط، (1249ق).
[3]. مکنزی، (1359)، ص183.
[4]. ذبیحی، (1363)، ص205.
[5]. ملکونف، (1376)، ص 149.
[6]. اعتمادالسلطنه، (1368)، ص2230.
[7] رابینو، (1365)، ص192.
[8]. ذبیحی،(1363)، ص245.
[9]. مرکز آمار ایران.
[10] امیرلطیفی، (1398)، ص31.
منابع:
- اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان. (1368). مراتالبلدان (جلد چهارم). به کوشش: عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث. تهران: انتشارات دانشگاه. 967 ص.
- امیرلطیفی، سیدرضا. (1398). شیرازگان. گرگان: نوروزی. 206ص.
- ذبیحی، مسیح. (1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
- رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد. (چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
- مکنزی، چارلز فرانسیس.(1359). سفرنامه شمال. به کوشش: منصوره اتحادیه. تهران: نشر گستره. 218ص.
- ملگونف، گریگوری. (1364). سفرنامه ملگونف به سواحل جنوبی دریای خزر. ترجمه: مسعود گلزاری. تهران: دادجو. 518ص.