چشمهلی
چشمه لی Češmeli
روستایی واقع در دهستان شلمی، بخش گلیداغ، شهرستان مراوهتپه، استان گلستان.
این روستا در 41 کیلومتری جنوب شهرستان مراوهتپه و در طول جغرافیایی 55درجه و 50دقیقه و 19 ثانیه و عرض جغرافیایی 37درجه و 41دقیقه و 5ثانیه واقع شده است. ارتفاع روستا از سطح دریا، 649متر میباشد.[1]
چشمهلی از شمال به روستای کوههای قرناوه، از جنوب به روستای قولاقکسن و ارتفاعات، از شرق به قرناوه و از غرب به عربقارریحاجی منتهی میشود و حدود دو کیلومتر از مسیر جادهی اصلی، راه فرعی دارد.
حدود سال 1333ش، ساکنان روستای چشمهلی، برای تامین غذای دامهای خود، از روستای بیشکتپه به این منطقه، روی آوردند. نخستین افراد ساکن شده در چشمهلی عبارت بودند از: خالیحاجی، قربانحاجی، امانحاجی و حاج آرتق. به تدریج خانوادهی محمدیها از روستای یکهقوز، آبشاقها از روستای اورجنلی و جانقربانیها از روستای عطاجانقربانی در این روستا ساکن شدند. بسیاری از خانههای روستای چشمهلی، به دلیل زمین لرزهای که در سال 1349ش، رخ داد، آسیبهای شدید دیدند. در این زمین لرزه، قریب به 15 نفر نیز جان باختند.[2]
از آنجا که روستای چشمهلی، در طرح کوچ قرار گرفته و شمار زیادی در این روستا ساکن شدهاند، خانههای جدید روستا، در سالهای اخیر، با آجر، سیمان، میلگرد و ... ، ساخته شدهاند و خانههای گِلی در روستا، بنا نمیشوند.[3]
موقعیتهای جغرافیایی و زمینهای اطراف روستا عبارتند از: کسه جنگل (در جنوب روستا)، کوینه کنت (در جنوب روستا)، قراول (در شرق روستا)، پالچقلی (در غرب روستا)، قرهئیلان و شاخولی (در غرب روستا) و اسمئیلک یارش و پوور (در شمال روستا).
بر اساس نظر ساکنان روستا، از آنجا که چشمه و آبی گوارا در این منقطه وجود دارد، روستا به چشمهلی، شهرت یافته است.
روستاییان به زبان ترکمنی صحبت میکنند. مسلمان، اهل سنت و حنفی مذهب هستند. ساکنان روستا، ترکمن و از طایفهی گوکلان، حلقهداغلی و قایی میباشند. در این روستا، تیرههای دلی، جانقربانلی، آبشاق و باغجالی زندگی میکنند. [4]
بیشتر ساکنان چشمهلی، زمیندار و کشاورزند. در گذشته، کشت گندم و جو مرسوم بود، اما امروزه، آفتابگردان و هندوانه رواج بیشتری دارد. از دیگر محصولات کشاورزی روستا، میتوانیم به کنجد اشاره کنیم. نزدیک به 400 هکتار زمین قابل کشت در روستا، وجود دارد. دامداری، پیشهی دوم روستاییان است. در بیشتر خانههای روستا، تعدادی گوسفند، بُز و گاو نگهداری میشود. تعداد دامهای روستا به 1200 راس گوسفند، و 400 راس گاو میرسد. هر گلهی گوسفند به دست یک چوپان محافظت میشود ولی تمامی گاوهای روستا را یک چوپان مراقبت و نگهداری میکند. باغداری در روستا به درختانی که روستاییان در حیاط منزل خود دارند، محدود شده و به انواع آلو، انجیر، انار، انگور و ... ، منحصر میشود.
مراسم عروسی، عیدین قربان و فطر، یوور، آق آش و ...، همچون سایر ترکمن ها برگزار میشود.
تارهبافی جزو صنایع دستی مرسوم بین زنان و دختران بود که شهرت بسیاری داشت. امروزه، دست بافتههای زنان و دختران روستا برای فروش، روانهی بازار میشود. از صنایع دستی دیگر روستا، بالاق دوزی، پرده دوزی، نمد مالی، نخ ریسی، تایخا و... ، است که امروزه رونق نسبی دارد. روغن زرد محلی از خوراکیهایی بود که در هر سه وعدهی غذایی خورده میشد. دیگر غذاهای مرسوم در روستا، قاتلاما، چلپک، دومَچ، قایشبلکه، مس سووا، سویتلیآش، چکدرمه، بورگ، اون آشی، قطاب و ....، است. چورلنگ، گلیم پرچگ، آششیق، آلتاق داش، چلهکن، یوزگ و ...، از بازیهای بومی مرسوم در گذشته است که امروزه طرفداران قابل توجّهی ندارد. بازیهای محلی با نزدیک شدن به عید فطر و قربان با شور و هیجان بیشتری دنبال میشد.[5]
جمعیت روستا در سالهای مختلف، برابر با سرشماری رسمی کشور، در جدول زیر نشان داده میشود:[6]
|
سال |
خانوار |
جمعیت/ نفر |
|
1335 |
* |
* |
|
1345 |
22 |
135 |
|
1355 |
* |
* |
|
1365 |
* |
* |
|
1375 |
60 |
356 |
|
1385 |
86 |
528 |
|
1390 |
131 |
542 |
|
1395 |
166 |
602 |
نخستین مسجد روستا حدود سال 1334ش، با گِل ساخته شد. نوریملا محمدی، پیشنمازی مسجد را برعهده داشت. او همچنین، مکتبخانهای در روستا، با هدف آموزش علوم دینی، راهاندازی نمود. مسجد فعلی، دومین مسجد بازسازی شدهی روستا است. ساخت نخستین دبستان روستا، به سالهای پیش از انقلاب میرسد. نام اولین آموزگار سپاه دانش، حسین بود. امروزه این روستا، امکاناتی همچون برق، خانهی بهداشت، آب لوله کشی، نانوایی، جاده آسفالت، تلفن خانگی، دارد.[8]
[1]. سازمان نقشه برداری کشوری.
[2]. علیزاده، (1400).
[3] . علیزاده، (1400).
[4] علیزاده، احمد (1400).
[5]. علیزاده، و علیزاده (1400).
[6] مرکز آمار ایران.
[7] . مرکز آمار ایران.
[8]. علیزاده، (1400).
منابع:
- سازمان نقشهبرداری کشوری. پایگاه نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: http://gndto.ncc.org.ir
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با آدینهحاجی علیزاده. روستای چشمهلی. (24/4).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با آدینهحاجی علیزاده و نورمحمّد علیزاده. روستای چشمهلی. (24/4).
- فجوری، ستاربردی. (1400). گفت و گو با احمد علیزاده دهیار روستای چشمهلی. (24/4).
- مرکز آمار ایران. قابل دسترسی در: http://www.amar.org.ir