رستمکلاته سادات

رستم‏‌ کلاته سادات         Rostamkalāte-ye Sādāt

روستایی در دهستان استرآباد شمالی، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در 8 کیلومتری شمال شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی  43ً  52َ  °36 عرض و  52ً   29َ °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع روستا از سطح دریا، 54 متر است.[1]

‏رستم‏کلاته از شمال به جاده‌ی سرخنکلاته و روستای آلوکلاته، از جنوب به روستاهای ولیک‏‌آباد و فیض‌‏آباد، از شرق به روستای جلین‌‏سفلی و از غرب به زمین‌های روستای مریم‏‌آباد متصل است.

تپه‌ای با ارزش تاریخی در نزدیکی روستا قرار دارد که در مجموعه‌ی آثار در دست اقدام برای ثبت در فهرست آثار ملی است.[2]

رستمکلاته جزو روستاهای قدیمی ایالت استرآباد است که بیش از پانصد سال است که با همین نام، شناخته می‌شود. نام روستا، در وقف‌نامه‌ی خواجه مظفر بیتکچی مربوط به سال 919ق، آمده و حدود اربعه‌ی آن، در این وقف‌نامه، معین شده است.[3]

در فرمانی از سوی سلطان محمد بن شاه طهماسب صفوی در سال 990ق، این قریه به سیدکمال الدین حسین، شیخ الاسلام استرآباد واگذار شد.[4] در فرمانی دیگر در سال 992ق، شاه سلطان محمد، رستمکلاته را در برابر شصت تومان تبریزی به سید کمال الدین فروخت.[5] فرمان‏های دیگری از شاهان صفوی با مضمون اجازه‌ی استفاده‌ی سید کمال الدین و بازماندگان او از رستم‌کلاته به دست آمده‌ است، از جمله: فرمان شاه عباس اول در سال 996ق،[6] و  فرمان شاه سلیمان اول در سال 1077ق.[7]

بر پایه‌ی اسناد دوره‌ی قاجار، بخشی از اراضی این آبادی در اوایل این دوره، اربابی و بخشی دیگر خالصه بود. بخش خالصه، تیول آقا سید محمدحسین شیخ‌‏الاسلام و بخش اربابی، برای اسماعیل‏‌خان شامبیاتی بود. به نظر می‌رسد اختلافاتی بین این دو فرد، به وجود آمده بود. پس از وقوع این کشمکش‌ها، ملک‏‌آرا حاکم استرآباد، در سال 1243ق، در فرمانی، رعیت هر بخش را مشخص و تقسیم نمود و به موجب این فرمان، دو طرف توافق کردند تا آقا محمدحسین، رعیت خود را در قریه‌ی رستم‏کلاته خالصه تیولی خود ساکن کند.[8] این افراد در فاصله‌ی حدود هشتصد متری روستای فعلی و مقابل روستای سلطان آباد[9] ساکن شدند، اما پس از مدتی، این روستا تخلیه شد. آثار خانه‌‏های خراب آن تا دهه‌های پنجاه و شصت وجود داشت ولی اکنون، به کلی‌، از بین رفته است. به این دلیل، در گزارش‌های زمان قاجار، گاهی از دو رستم‌کلاته نام برده شده است.                                 

در گزارش سفرمیرزا ابراهیم به شمال ایران میان سال‏های1276-1277، از دو رستم‏کلاته با عنوان رستم‏کلای سادات و رستم‏کلای عباس‏‌بیک از توابع بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق، نام آورده شده است.[10] 

در فهرست کتابچه‌ی نفوس استرآباد در سال 1276ق، نام دو روستای رستم‏کلاته‌ی خالصه و رستم‌کلاته‌ی ‏سادات، آمده است. آمار جمعیت رستم‏کلاته‌ی سادات 30 خانوار و 148 نفر بود و ترکیب جمعیت آن به این شرح می‌باشد: مرد زن دار 30 نفر، زن شوهردار 36 نفر، مرد بی‌زن 17 نفر، زن بی‌شوهر 11 نفر، پسر صغیر27 نفر، دختر کبیر 11 نفر و دختر صغیر 16 نفر.[11] آمار جمعیت روستای رستم‏کلاته‌ی خالصه به این شرح گزارش شده است: خانه‌‏وار 25 باب، انفاس 112 نفر، مرد زن‏دار 25 نفر، زن شوهردار 25 نفر، مرد بی‏زن 13 نفر، زن بی شوهر 7 نفر، پسر صغیر 23 نفر، دختر کبیر 7 نفر، دختر صغیر 12 نفر.[12]

ملکونف، جهانگرد روس، در سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت. او از «رستم‏کلا» به عنوان یکی از روستاهای بلوک استرآباد رستاق نام برده ‌است.[13]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. او نیز به دو روستا با نام «رستم‏کلای عباس‌‏بیک» (خالصه) و رستم کلای سادات، از آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق، اشاره کرده است.[14]

وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: «رستم کلاته، خالصه است. تیول محمدخان تمسکنی آب مشروب از سه رشته قنات. تعداد نفوس آن 102 نفر است»[15]

وکیل‏‌الدوله، از درگیری اهالی این روستا هم‌چون ساکنان سایر نقاط استرآباد با مهاجمان ترکمن، گزارش داده است.[16]

کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را جزو روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 155 سکنه معرفی کرده ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‏داری بود. محصولاتی همچون برنج و دیگر غلات در روستا کشت می‌شد. قنات مهم‌ترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا به حساب می‌آمد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[17]

آمار جمعیت این آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[18]

روستا در ناحیه‌ا‌‏ی هموار و دشت قرار دارد.

خانه‌های روستا در سال‏های اخیر، با مصالح نوین نوسازی شده‌اند‏ و اکنون از بافت و خانه‌‏های قدیمی روستا، اثری نیست. بیشترین پیشروی روستا در سال‌های اخیر، به سمت غرب و شمال که مسیر جاده اصلی است، می‌باشد.

روستاییان به زبان فارسی صحبت می‏‌کنند، مسلمان و شیعه مذهبند ، بیشتر آنها کشاورزند و برخی به دامداری و برخی دیگر به کار در اماکن اداری و صنعتی، اشتغال دارند. کشاورزان رستم‏کلاته در زمین‏های کشاورزی روستا که حدود 400 هکتار است، محصولاتی همچون گندم، سیب‌‏زمینی، سویا، باقلا، پنبه و برنج کشت می‌کنند.

از نام‌های خانوادگی پرجمعیت روستا می‏توانیم به شاهرخی، کردی، رمضانپور، عباسی، عابدین‏پور و جلالی اشاره کنیم. خانواده‌‏هایی از سیستان در دوره‌ی پهلوی به منطقه مهاجرت کردند. بخشی از مهاجران سیستانی، که بیشتر نام خانوادگی لگزایی‏‌فرد دارند، در رستم‏کلاته ساکن شده‌‏اند.

رستم‏کلاته از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، دبستان، زمین ورزشی، مسجد و زینبیه در روستا بنا شده است.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. دوازده نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[19]

منابع: