نوده ملک
نوده ملک
Node-e Malek
روستایی در دهستان قرق، بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در 11 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطهی 58ً 52َ°36 عرض و 7ً 39َ °54 طول جغرافیایی واقع شده است. ارتفاع روستا از سطح دریا 85 متر است.[1]
نوده ملک از شمال به روستاهای حسین آباد ملک، چنارقشلاق و گوزن فارس، از جنوب به روستای جعفرآباد، از شرق به روستاهای جهانتیغ و گناره و از غرب به روستای تقی آباد متصل است. این روستا در حاشیهی بزرگراه گرگان - مشهد قرار گرفته است و جادهی عطاآباد که به شهر آق قلا منتهی میشود از این روستا میگذرد.
بر اساس دیدگاه ساکنان بومی، این آبادی را فردی از بازماندگان خاندان «ملک»، بنا کرده است. این خاندان، جزو بزرگان و سرمایهداران محلی دورهی قاجار در بلوک شرق شهر استرآباد، محسوب میشدند. این ناحیه با داشتن چشمه و رودخانه مورد توجه این خاندان قرار گرفت. نخست چند خانواده از روستای «الازمن»، جهت سکونت به این منطقه آمدند.
به تدریج و با تغییر کاربری مراتع طبیعی به زمینهای کشاورزی، خانوادههای دیگری هم به این روستا نقل مکان کردند.[2] گزارش به دست آمده به تاریخ26 مرداد1342ش، که بر مبنای مشاهدات ساکنان سالخوردهی روستا تنظیم شده است، حاکی از آن است که این روستا به ویژه از سوی جنوب و شرق پوشیده از جنگل بود و زمینهایی با پوشش درختچههای مختلف داشت. همچنین بر اساس این گزارش، در روستا، چشمهای وجود داشت و در اطراف روستا، بیست رشته قنات برای تامین آب کشاورزی حفر شده بود.[3]
بر مبنای برخی گفتهها، روستایی به نام «گشته»، در نزدیکی محل کنونی روستای «نوده ملک»، بود.[4] نام قریهی گشته در وقفنامهی سال 989، سادات شیرنگ نیز آمده است.[5]
اسناد به جا مانده از دورهی قاجار، بیانگر آن است که این قریه در تملّک خاندان ملک بوده است.[6]
در سندی به جا مانده از سال 1260ق، به مباشران «نوده»، قلیآباد، کناره و جعفرآباد دستور داده شد تا سهام خیرالنساء را به قیم شرعی فرزند صغیر سلیمان خان ابن ملک عباس واگذار کنند.[7]
میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سالهای1276-1277، «نوده» را جزو یکی از روستاهای بلوک فخرعمادالدین و کتول، بر شمرده است.[8]
جمعیت روستا در سال 1276ق، 105خانوار و 576 نفر بود. ترکیب جمعیت نوده ملک به این شرح ثبت شده است: مرد زندار 105 نفر، زن شوهردار 131 نفر، مرد بیزن 76 نفر، زن بیشوهر30 نفر، پسر صغیر 99 نفر، دختر کبیر 52 نفر و دختر صغیر 83 نفر.[9]
ملکونف، جهانگرد روس، در گزارش سال1277ق، و نیز رابینو، نمایندهی رسمی دولت بریتانیا در گزارش سال 1288ق، روستاهای اطراف روستای نوده ملک را از آبادیهای بلوک فخرعمادالدین به حساب آوردهاند، اما در نوشتههای خود به روستای نوده ملک، اشارهای نداشتهاند.
وضعیت این روستا در گزارش سال 1296ق، اینگونه ثبت شده است: «آب مشروب از قنات سه رشته و از رودبار بقدر یک سنگ اربابی است. از حاجی ملک حسین و بنی اعمام او. تعداد نفوس آن 439 نفر است»[10]
بر اساس گزارش ثبت شده در کتاب نخبه کامرانی به سال1327ق، این روستا جزو دهات بلوک ملک معرفی شده است.»[11]
وکیل الدوله بارها از درگیریهای پی در پی اهالی روستا با مهاجمان ترکمن گزارش داده است.[12]
کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را از روستاهای دهستان ملک، بخش مرکزی گرگان و با 1150 سکنه معرفی نموده است. مذهب اهالی، تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی نظیر برنج و دیگر غلات وتوتون سیگار در روستا کشت میشد. رودخانه و قنات مهمترین منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به بافتن پارچههای ابریشمی مشغول بودند.[13]
گزارش شهریور سال 1305 ش، از عدم موافقت دولت با پیشنهاد تخصیص بودجه برای ساخت مدرسه در این روستا خبر میدهد،[14] اما گزارش سال 1306 ش، از شروع به کار یک مدرسهای دو کلاسه در روستای نوده، حکایت میکند.[15]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[16]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
1023 |
|
1345 |
281 |
1565 |
|
1355 |
372 |
1954 |
|
1365 |
533 |
2877 |
|
1375 |
648 |
3238 |
|
1385 |
804 |
3113 |
|
1390 |
950 |
3117 |
|
1395 |
976 |
3026 |
روستا در ناحیهای هموار و دشت قرار گرفته است.
بیشتر خانههای روستا، در سالهای اخیر، نوسازی و یا بازسازی شدهاند. چند باب خانهی قدیمی و به جا مانده از دورهی پهلوی، در روستا، باقی مانده است.
ساکنان نوده ملک، روستای خود را بر اساس مکان سکونت خانوارها، به محلههای مختلف، نامگذاری کردهاند. چند محله که بر مبنای نام خانوادگی ساکنان روستا، ثبت شدهاند، به این قرارند: الازمن یسرا، در شرق روستا. چشمهای که در گذشته در روستا موجود بود، در این محله قرار داشت و هستهی اولیهی روستا از این ناحیه، شکل گرفته است. فغانی محله و مزرعی محله. با توسعه یافتن روستا اکنون، این دو محله، در مرکز روستا واقع شدهاند. جافرسرا که در غرب روستا واقع شده است. سیستانی محله که مرکز سکونت مهاجران سیستانی است، از دیگر محلات این روستاست.
روستاییان به زبان فارسی صحبت میکنند، مسلمان و شیعه مذهبند، بیشتر آنها به کشاورزی میپردازند، برخی دیگر به دامداری اشتغال دارند و بخشی از آنان به کار در مراکز اداری و صنعتی مشغولند. کشاورزان نوده ملک در زمینهای کشاورزی روستا که حدود 1100 هکتار است، محصولاتی نظیر گندم، سویا، سیبزمینی، کلزا، ذرت و پنبه کشت میکنند. درختان مرکبات و آلو ... ، در این روستا، به صورت محدود کاشته شده است.
از نامهای خانوادگی پرجمعیت روستا میتوانیم به الازمنی، جافر، فغانی، مزرعی، میرمحمدحسینی، عربی، نوروزی، قربانی و اورسجی اشاره کنیم.
خانوداههای سوری، گرگیج و گلهبچه مهاجرانی از استان سیستان و بلوچستان هستند که از دورهی پهلوی در این روستا ساکن شدند. نوده ملک از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهرهمند است. خانهی بهداشت، دبستان و دبیرستان، سالن ورزشی، مسجد، فاطمیه، زینبیه و بیت الرقیه در روستا بنا شده است. در این روستا امامزادهای با نام امامزاده خدیجه و نیز مکانی با عنوان قدمگاه علی اکبر وجود دارد که مورد احترام اهالی است.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. سیزده نفر از جوانان روستا در جنگ و یک نفر در سوریه به شهادت رسیدند.[17]
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2].نوروزی نوده، (20/6/1400).
[3] وخشوری، (بیتا)، صص57 و58.
[4] نظری، (1375)، ص190.
[5]. ستوده، (بیتا)، ص 323.
[6]. ستوده، (1379)، صص164، 276، 78، 280، 281، 289، 296.
[7]. ستوده، (1379)، ص 13.
[8]. میرزا ابراهیم، (1355)، ص56.
[9]. قورخانچی، (1360)، ص122.
[10]. ذبیحی، (1363)، ص259.
[11]. ذبیحی، (1363)، ص101.
[12]. مقصودلو، (1363)، صص 73، 108، 45، 708، 827.
[13]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص307.
[14]. نوری، (1394)، ص159.
[15]. نوری، (1394)، ص214.
[16]. مرکز آمار ایران.
[17].آلوستانی، (10/5/1400).
منابع:
- ذبیحی، مسیح. (1363).گرگاننامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
- سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- ستوده، منوچهر. (1379). از آستارا تا استارباد.(جلد هشتم). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران. 720ص.
- ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح. (بیتا). از آستارا تا استارباد. (جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 722ص.
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- قورخانچی، محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
- مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
- میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.
- نظری، محمدابراهیم. (1375). جغرافیای تاریخی کتول. ناشر: مولف. 225ص.
- نوروزی نوده، غلام. (20/6/1400). (از معمرین و مطلعین روستا). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
- نوری، مصطفی. (1394). اسناد تحولات فرهنگی گرگان و دشت، آموزش و پرورش. گرگان: نشر بنام وابسته به موسسهی فرهنگی میرداماد.816ص.
- وخشوری، ابراهیم. (بیتا). گرگان و دشت در چهل سال اخیر. تهران: اکونومیست. 151ص.