کماسی
کماسی Komāsi
روستایی در دهستان استرآباد شمالی، بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در هفت کیلومتری شمال مرکز استان و در نقطهی 4ً 53َ °36 عــرض و 11ً 27َ °54 طول جغرافیایی واقع شده است. ارتفاع روستا از سطح دریا 24 متر است.[1]
کماسی از شمال به روستای فوجرد، از جنوب به کمربندی سرخنکلاته، از شرق به روستای آلوکلاته و از غرب به روستای محمدآباد متصل است.
در مبایعه نامهای مربوط به سال 1268ق، گوهرخانم فرزند عبدالله خان قاجار، املاک خود را در روستاهای اتراچال، جولابی و لمسک به برادر خود، جعفرقلی خان قاجار فروخت. این دست نوشته، برای تعیین مرزهای روستای جولابی، در شمال روستای «کماس» تنظیم شده است.[2]
میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سالهای1276-1277، کماسی را به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق، به شمار آورده است.[3]
جمعیت روستا در سال 1276ق، 25 خانوار و 137 نفر بود. ترکیب جمعیت کماسی به این شرح ثبت شده است: مرد زندار25 نفر، زن شوهردار 29 نفر، مرد بیزن 18 نفر، زن بیشوهر 10 نفر، پسر صغیر25 نفر، دختر کبیر 8 نفر و دختر صغیر 22 نفر.[4]
مکنزی، نمایندهی دولت انگلستان در رشت، سال 1276ق، به استرآباد سفر کرد و در سفرنامهی خود، کماسی را به عنوان یکی از روستاهای بلوک استرآباد رستاق، نام برد.[5]
رابینو، نمایندهی رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. او کماسی را از آبادیهای بلوک استرآباد رستاق معرفی کرده است.[6]
وضعیت این روستا در گزارش سال 1296ق، اینگونه ثبت شده است: «رعیتی است. آب مشروب از چهار رشته قنات است. مالکش ورثه عباس خان و حاجی محمدحسن معمار. تعداد نفوس آن 83 نفر است».[7]
گزارش سال 1327ق، در کتاب نخبه کامرانی، این روستا را به عنوان دهات استرآباد رستاق، معرفی کرده است.[8]
وکیل الدوله، چندین نوبت، از درگیریهای پی در پی اهالی روستا با مهاجمان ترکمن گزارش داده است.[9]
کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را جزو روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 140 سکنه، معرفی کرده است. مذهب اهالی تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی همچون برنج و دیگر غلات و توتون سیگار در روستا کشت میشد. قنات، مهمترین منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به بافتن پارچههای ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[10]
آمار جمعیت این آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[11]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
250 |
|
1345 |
88 |
423 |
|
1355 |
89 |
422 |
|
1365 |
151 |
824 |
|
1375 |
241 |
1449 |
|
1385 |
416 |
1825 |
|
1390 |
565 |
2129 |
|
1395 |
708 |
2542 |
روستا در ناحیهای هموار و دشت قرار گرفته است.
بیشتر خانههای روستا در دهههای اخیر نوسازی شدهاند و خانههای قدیمی اندکی نیز مربوط به دههی چهل و پنجاه شمسی در روستا به چشم میخورد. بیشترین پیشروی روستا در این سالها، به سمت جنوب و مسیر جادهی اصلی است.
روستاییان به زبان فارسی صحبت میکنند و از آن جا که مهاجرانی از سیستان و بلوچستان در این آبادی ساکن شدهاند، گویش سیستانی و بلوچی نیز در بین ساکنان روستا، رواج دارد.
اهالی روستا مسلمان و بیشتر پیرو مذهب شیعه هستند. نزدیک به چهل خانوار بلوچ اهل سنت نیز در کماسی، زندگی میکنند. بیشتر مردم روستا کشاورزند، عدّهای به دامداری مشغولند و گروهی نیز به کار در ادارهها و مراکز صنعتی اشتغال دارند. کشاورزان کماسی محصولاتی نظیر برنج، گندم، جو، سیبزمینی، باقلا، گوجه و خیار کشت میکنند.
از نامهای خانوادگی پرجمعیت روستا میتوانیم به همتی، صابری وساوری اشاره کنیم. این روستا مقصد مهاجرانی از سیستان بوده است. خانوادههای سیستانی، اوکاتی، تارم، دلاور، الله بخش، چاری، بلوچ، جمالزایی، میری و نارویی از جمله مهاجران سیستانی و بلوچند که سالها است در این ناحیه مقیم شدهاند.
کماسی از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهرهمند است. خانهی بهداشت، دبستان و مسجد در روستا بنا شده است.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. چهار نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[12]
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2]. ستوده، (بیتا)، ص 596.
[3]. میرزا ابراهیم، (1355)، ص56.
[4]. قورخانچی، (1360)، ص121.
[5]. مکنزی، (1359)، ص184.
[6]. رابینو، (1365)، ص194.
[7]. ذبیحی، (1363)، ص256.
[8]. ذبیحی، (1363)، ص99.
[9]. مقصودلو، (1363)، صص 69، 107، 121، 124، 134، 151، 158، 169، 170، 172، 245، 266، 284، 380، 574، 710.
[10]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص242.
[11]. مرکز آمار ایران.
[12].صادقیراد، رضا. (15/6/1400).
منابع:
- ذبیحی، مسیح. (1363). گرگاننامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
- رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد. (چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. 371ص.
- سازمان نقشه برداری کشور. پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح. (بیتا). از آستارا تا استارباد. (جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 722ص.
- صادقیراد، رضا. (15/6/1400). (دهیار روستای کماسی). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- قورخانچی، محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در: https://www.amar.org.ir
- مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
- مکنزی، چارلز فرانسیس. (1359). سفرنامه شمال. به کوشش: منصوره اتحادیه. تهران: نشرگستر. 218ص.
- میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.