تورنگ تپه

تورنگ تپه          Torangtappe

روستایی در دهستان قرق، بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در 19 کیلومتری شمال شرق مرکز استان و در موقعیت 13ً 56َ °36 عرض و  18ً  35َ °54 طول جغرافیایی قرار دارد. ارتفاع  روستا از سطح دریا 18 متر است.[1]

‏ تورنگ تپه از شمال به روستاهای جهان‏ آباد سفلی و علیا، از جنوب به روستای درویش ‏آباد و شمس‏ آباد، از شرق به روستای نوده شریف و از غرب به روستای جهان ‏آباد علیا منتهی می‌شود.

نام روستا به صورت «ترنگ ‏تپه» نیز نوشته شده است. در گویش مردم بومی، ترنگ یا تورنگ همان مرغ و خروس صحرایی است که «تذرو» یا «قرقاول» هم خوانده می‌‏شود.[2]  

نام روستا برگرفته از تپه‌ای باستانی است که در آن جا قرار دارد.

 براساس گزارش‌ کاوش‏های باستان‌شناسی، دیرینگی اشیای به دست آمده از روستا، به هزاره‌‌ی دوم و سوم پیش از میلاد بر می‏گردد و جزو کهن‌‏ترین محوطه‌‏های باستانی سرزمین گرگان به شمار می‌آید. این تپه، در 15 دی‌ماه 1310 به شماره 66، در فهرست آثار ملی ایران  به ثبت رسید.[3]

در هبه‏نامه‌ی سال 942ق، محمدصالح، مزرعه‌ی میرمحله را که به سید کمال‏ الدین بخشیده، جزو «قریه ترنگ» معرفی می‌‏کند.[4]

در حکمی از لطف علی خان در سال 1103ق درباره‌ی تقسیم آب رودخانه‌ی تلوکلاته بین روستاهای اطراف  به «قریه‌ی ترنگ» نیز اشاره شده است.[5]

در گزارش سفر میرزا ابراهیم به شمال ایران که بین سال‏های1276-1277 صورت پذیرفت، تورنگ تپه، به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم یعنی استرآباد رستاق معرفی شده است.[6] 

جمعیت روستا در سال 1276ق، 30 خانوار و 120 نفر بود. ترکیب جمعیت تورنگ تپه به این گونه ثبت شده: مرد زن دار30  نفر، زن شوهردار 30 نفر، مرد بی‌زن 11 نفر، زن بی‌شوهر 6 نفر، پسر صغیر 22 نفر، دختر کبیر 6 نفر و دختر صغیر 15 نفر.[7]

ملکونف، جهانگرد روس، در سال1277ق، به شمال ایران سفر کرد و در یادداشت‌هایش  تورنگ تپه را به عنوان یکی از روستاهای بلوک استرآباد رستاق ایالت استرآباد برشمرده ‌است.[8]

رابینو، نماینده‌ی رسمی بریتانیا در ایران، در سال1288   ق، در مشاهدات سفرش به استرآباد تورنگ تپه را جزو آبادی‏‌های بلوک استرآباد رستاق معرفی کرده است.[9]

موقعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این گونه به ثبت رسیده است: «تپه اربابی است ملک ورثه حاجی ظهیرالدوله آب مشروب از قنات است. سه ناور هم دارد. تعداد نفوس آن 67 نفر است»[10]

در گزارش اسفند 1289ش، (1329ق) آمده که چند تن از اهالی قریه ترنگ تپه، به این دلیل که اربابان آبادی، حاجی ‏احمد و حاجی محمدتقی، مالیه‌ی پنبه را از رعیت گرفته ولی پرداخت نکردند، از روستا کوچ کردند و در دهات دیگر ساکن شدند.[11]

وکیل‏ الدوله درگزارش‌های خود، اخباری را مبتنی بر درگیری‌های اهالی روستا با مهاجمان ترکمن به ثبت رساند.[12]

 در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران منتشر شده در اوایل پهلوی اول، تورنگ تپه از روستاهای دهستان استرآباد رستاق بخش مرکزی گرگان با 150 سکنه معرفی شده ‌است. مذهب مردم روستا تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‌‏داری بود. محصولاتی همچون برنج، غلات، توتون و سیگار در روستا کشت می‌شد. قنات اصلی‌ترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا بود و زنان روستا به بافتن پارچه، ابریشم و کرباس مشغول بودند. همچنین این منبع از کاوش مسیو ولسن خبر داده و آثار کشف شده در تپه‌ی تاریخی روستا را متعلق به دو هزار سال پیش از میلاد، تخمین زده  است.[13]

آمار جمعیت روستا در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به شرح زیر است:[14]

روستا در ناحیه‌‏ی هموار و دشت گونه واقع شده است.

خانه‌های روستا در سال‏های اخیر نوسازی و با مصالح نوین بازسازی شده‏ و اکنون کمتر نشانی بافت و خانه‏‌های قدیمی به جای مانده است.  بیشتر توسعه‌ی روستا در این سالها به سوی جنوب و مسیر جاده‌ی اصلی است. محدوده‌ای در سمت شمال روستا است که مردم آن را به نام سرشرکت می‌شناسند. این محدوده دربردارنده‌ی چند خانه‌ی سازمانی است که برای کشاورزان زمین‏های کشاورزی شرکتی و اربابی ساخته شده بود. اکنون ساکنان روستا، بخش میانی روستا را که در گذشته جوی آب از آن می‏گذشت، «دنگ وال» می‏‌گویند.

 زبان روستاییان فارسی است، مسلمان و شیعه مذهب هستند. بیشتر آنها به کشاورزی و تعداد محدوی به دامداری و کار در فضاهای اداری و صنعتی مشغولند.

کشاورزان تورنگ تپه در زمین‏های کشاورزی خود که حدود 400 هکتار است، محصولاتی مانند برنج، گندم، سویا، سیب ‏زمینی و پنبه کشت می‏‌کنند.

از خانواده‌های پرجمعیت روستا می‏توانیم به حسین‏‌نیا، میرشکار، اکبری، صفرخانی، آلوستانی، گلزاری مقدم، سنجرانی، جهانتیغ و شهرکی اشاره کنیم. در این روستا، خانواده‌‏های مهاجر سیستانی نیز زندگی می‏‌کنند.

تورنگ تپه از امکانات زیربنایی نظیر آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده‌ی آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، مدارس ابتدایی و دوره‌ی اول دبیرستان، مسجد، فاطمیه، دهیاری در روستا ساخته شده است.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی عراق بر ایران نقش داشتند. سه تن از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[15]

منابع:

• آلوستانی، ابوالقاسم. (10/5/1400). (دهیار روستای تورنگ تپه). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
• ذبیحی، مسیح. (1363). گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
• رابینو،هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• سازمان نقشه برداری کشور. پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح.(بی‏تا). از آستارا تا استارباد.(ج6).تهران:انجمن آثار ملی. 722ص.
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح (بی‏تا). از آستارا تا استارباد.(ج7). تهران.: انجمن آثار ملی، 703 ص.
• فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، چاپ دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قورخانچی،محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در://www:amar.org.ir  https:
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد1و2). به کوشش ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• ملکونف.(1364). سفرنامه ملگونف به سواحل جنوبی دریای خزر. تصحیح و ترجمه: مسعود گلزاری. تهران: دادجو.
• میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.
• وزارت مسکن و شهرسازی. دانشنامه الکترونیک ایرانشهر، پرونده ثبتی یاریم تپه میرمحله. https://iranarchpedia.ir/
• مصاحب، غلامحسین. (1381). دایره المعارف فارسی. (جلد یک، چاپ سوم تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.(چاپ سوم). 1484ص.