سیاهتلو

سیاهتلو         Seyāhatlu

روستایی در دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در شش کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی 32ً  51َ°36 عرض و 9ً  31َ °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 105 متر است.[1]

‏ سیاهتلو از شمال به جاده‌ی سرخنکلاته، از جنوب به اتوبان گرگان و گنبد، از شرق به روستای اسلام ‏آباد جلین و از غرب به روستای فیض ‏آباد متصل است.

بنا بر گفته‌های برخی اهالی روستا، محل مسکونی سیاهتلو در گذشته‌های دور، حدود یک کیلومتر شمال روستای فعلی بوده که امروزه بخشی از زمین‌های کشاورزی است و گاهی از آن ناحیه تکه‌‏هایی از ظروف سفالی پیدا می‏‌شود.[2] 

در وقفنامه‌ی سال 1139ق، فردی به نام حاج محمدیوسف بیکا، سیاه‏تلو را به همراه چند روستای دیگر، بر طلاب مدرسه‌ی واقع در محله کاسه‏ گران و سوخت حرم امام رضا(ع) و اولاد خود، وقف کرد. در این وقفنامه، از محل موقوفه، مبلغ دو تومان حق الزحمه برای حمامی سیاه‏تلو در نظر گرفته شد تا از اهالی، اجرت، مطالبه نکند و همچنین شش خروار شلتوک، برای  معلم سیاه تلویی تعیین  شد.[3]

در وقایع سال 1174ق، و پس از کشته شدن محمد حسن خان قاجار و تصرف استرآباد به دست سپاه زند، از حمله‌ی حسینقلی‏ خان جهانسوز به استرآباد و کشته‌شدن افرادی که در سیاهتلو بودند، خبر داده شده است.[4]

در وقفنامه‌ای دیگر مربوط به سال 1315ق، میرزا علی ‏اکبر جلینی، سه ربع از یک سهم از پنجاه و دو سهم از کل ششدانگ سیاه‏تلو را برای عزاداری سیدالشهدا(ع)، وقف کرد.[5]

در «روزنامه سفر استرآباد» که گزارش سفر فردی نامعلوم به همراه حاکم استرآباد در سال 1263ق، است، به قریه‌ی سیاهتلو به عنوان یکی از منازل سفر اشاره شده است.[6]

 میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سال‏های1276-1277، «سیاهتلو» را یکی از روستاهای بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق بر شمرده است.[7] 

جمعیت روستا در سال 1276ق، 40 خانوار و 190نفر بود. ترکیب جمعیت سیاهتلو به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار40 نفر، زن شوهردار 46 نفر، مرد بی‌زن 19 نفر، زن بی‌شوهر 9 نفر، پسر صغیر 31 نفر، دختر کبیر 17 نفرو دختر صغیر 28نفر.[8]

ملکونف، جهانگرد روس، سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت. او از «سیاهتلو» به عنوان یکی از روستاهای ایالت استرآباد نام برده ‌است.[9]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. وی «سیاهتلو» را به عنوان یکی از آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق، معرفی کرده است.[10]

وضعیت این روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: «آب مشروب از رودبار جوزولی و سه رشته قنات است مالکش علی خان آقا و حاجی حسین خان با دو سه نفر دیگر. تعداد نفوس آن 83 نفر است »[11]

یادداشت‌های روزانه‌ی ثبت شده در مخابرات استرآباد در اواخر قاجار، از درگیری‌های اهالی روستا با مهاجمان ترکمن، گزارش می‏‌دهد.[12]

 کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را جزو روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان، با 450 سکنه معرفی کرده ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‏‌داری بود. محصولاتی همچون برنج و دیگر غلات و توتون، در روستا کشت می‌شد. رودخانه‌ی جوزولی و قنات، مهمترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا به حساب می‌آمد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[13]

آمار جمعیت آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[14]

روستا در ناحیه‌ا‌‏ی هموار و در پایین دست ارتفاعات جنوب دشت گرگان قرار دارد.

بافت مسکونی قدیمی در شمال روستا واقع است که اهالی به آن پایین محله می‏‌گویند. همچنان چند خانه با پوشش سفال و به شیوه‌ی معماری دوران پهلوی، در این قسمت، دیده می‌شود. بیشتر خانه‌‏ها در سال‌های اخیر، با مصالح نوین و به صورت دوطبقه، ساخته شده‌‏اند.

بیشترین پیشروی روستا در این سال‌ها، به سمت جنوب و شرق است، زیرا مهم‌ترین مسیر ورودی روستا، جاده‌ی اصلی است. سیاهتلو در بین اهالی به دو بخش بالامحله(جنوب روستا) و پایین محله(شمال شمال) تقسیم می‌‏شود. کوچه‌ای قدیمی در این روستا وجود دارد که به دلیل شکل خاص آن، از قدیم به کوچه‌ی «نعل اسبی» مشهور است.  

روستاییان به زبان فارسی صحبت می‏‌کنند، مسلمان و شیعه مذهبند و بیشتر کشاورزی می‌کنند و افرادی نیز در دامداری و کار در محیط‌های اداری و صنعتی، فعّالیّت دارند. کشاورزان سیاهتلو، در زمین‏های کشاورزی روستا که حدود 400 هکتار است، محصولاتی نظیر گندم، سویا، سیب زمینی، باقلا، کلزا و به صورت محدود، برنج کشت می‏‌کنند. باغ‌های محدود روستا، درختان هلو، خرمآلو، پرتقال و آلو دارد.

از خانواده‌های پرجمعیت روستا می‌‏توانیم به مرگدری، پاکمنش، کشاورز، سیاهتلویی و توکلی اشاره کنیم. در دهه‌های اخیر، خانواده‌‏های بزی، زورقی، آذرخش و افشری که ریشه‌ی سیستانی دارند، در این روستا ساکن شده‏‌اند.

سیاهتلو از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، شعبه‌ی پست بانک، مدارس ابتدایی و راهنمایی، سالن ورزشی، دو مسجد، فاطمیه و زینبیه در روستا بنا شده است.

روستاییان در مناسبت‌های مذهبی همچون محرم، صفر و رمضان، مراسم عمومی در اماکن مذهبی برگزار می‌‏کنند. در گذشته بازهای‌‏های محلی مثل زو، هفت‌سنگ، گردو بازی و تیله بازی در بین نوجوانان و جوانان رواج داشت.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. روستا یازده شهید دارد. ده نفر در جنگ ایران و عراق و یک نفر در جنگ با داعش در سوریه شهید شدند.[15]

منابع:

• ذبیحی، مسیح. (1356). استرآباد نامه. (چاپ دوم). با همکاری ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه. تهران: امیرکبیر.320ص.
• ذبیحی، مسیح. (1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک. 296ص.
• رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• ساروی، محمد فتح الله بن محمد تقی. (1371). تاریخ محمدی «احسن التواریخ». به اهتمام: غلامرضا طباطبایی مجد. تهران: امیرکبیر. 412 ص.
• سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده،  منوچهر، ذبیحی، مسیح.(بی‏تا). از آستارا تا استارباد.(جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 715ص.
• ستوده، منوچهر. (1379). از آستارا تا استارباد.(جلد هشتم). تهران: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران. 720ص.
• سیاهتلویی،. (10/6/1400). (دهیار روستای سیاهتلو). گفت و گو با مرکز دانشنامه‌ی گلستان.
• فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قورخانچی، محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• ملکونف. گریگوری. (1376). کرانه‏های جنوبی دریای خزر. ترجمه: امیر هوشنگ امینی. تهران: کتاب سرا. 390ص.
• میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش :مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.