قرن آباد

قرن‏ آباد         Qarnābād

روستایی در دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در 15 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی  18ً  49َ °36 عرض و 30ً  35َ °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 262 متر است.[1]

‏ قرن‏ آباد از شمال به روستای آهنگرمحله، از جنوب به جنگل، از شرق به روستای والش ‏آباد و جنگل و از غرب به توسکستان می‌رسد.

امام‏زاده‌ای به نام طیب در نزدیک نواحی جنگلی جنوبی روستا قرار گرفته که نزد مردم منطقه، به امام زاده قرن آباد، شهرت یافته است. در مجاورت این بقعه، گورستانی قدیمی به چشم می‌خورد. زمان نوشته‌شده روی برخی از سنگ قبرها، به قرن نهم و دهم هجرت می‌رسد.[2]  

در برخی اسناد متعلّق به دوران قاجار، برای اثبات مالکیت قرن‏ آباد، این‌گونه آمده: دو دانگ و دو سهم از صد و بیست سهم این قریه، متعلق به خانواده‌ی هروی‏‌ها و بقیه برای آقایان حاجی رحیم خانی است.

گواهی این مالکیت را، آخوند ملامحمدعلی شریعتمدار، از عالمان عصر ناصری استرآباد، مهر و تایید کرده است.[3]  

قرن آباد از اوایل سده‌ی چهاردهم شمسی، به تدریج، سکونت‏گاه قشلاقی اهالی روستای شاهکوه‏ بالا شد و پس از تخلیه‌ی شاهکوه به خاطر بی‌آبی و کوچ اهالی آن به چهارباغ و در آسیاب، تعدادی از مردم شاهکوه، سکونت همیشگی را در قرن‏آباد برگزیدند. در حال حاضر، بیشتر ساکنان این آبادی، اهل شاهکوه بالا هستند و چند خانوار هم ریشه‌ی کتولی دارند.

میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سال‏های1276-1277، قرن‏آباد را به عنوان یکی از روستاهای بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق برشمرده است.[4] 

جمعیت روستا در سال 1276ق، 15 خانوار و 65 نفر بود. ترکیب جمعیت قرن‏آباد به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار15 نفر، زن شوهردار 15 نفر، مرد بی‌زن 7 نفر، زن بی‌شوهر 5 نفر، پسر صغیر 10 نفر، دختر کبیر 3 نفر و دختر صغیر 10 نفر.[5]

ملکونف، جهانگرد روس، در سفر خود به شمال ایران در سال1277ق، قرن‏آباد را جزو روستاهای ایالت استرآباد، دانسته ‌است.[6]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. او از «قرن‌‏آباد» با عنوان یکی از آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق نام برده است.[7]

وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: « چهاردانگ و نیم ملک قریه مزبوره از ورثه مرحوم حاجی ظهیر الدوله است. یک دانگ و نیم از اقایان قاجار. آب مشروب هم از قنات و هم از رودبار است. تعداد نفوس آن 135 نفر است»[8]

اخبار روزانه‌ی ثبت شده‌‌ی اواخر عصر قاجار، در مخابرات استرآباد، از درگیری‌های اهالی روستا با مهاجمان ترکمن خبر می‏دهد.[9]

کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را از روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 220 سکنه معرفی کرده ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‏داری بود. محصولاتی نظیر برنج و سایر غلات و توتون در روستا کشت می‌شد. رودخانه، مهم‌ترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا به حساب می‌آمد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[10]

آمار جمعیت این آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[11]

روستا در ناحیه‌‏‌ای هموار و منتهی به جنگل و ارتفاعات جنوب دشت گرگان قرارگرفته است.

در بافت مسکونی روستا که به استرآبادی محله مشهور است و در پشت مسجد جامع قرار گرفته، هنوز چند خانه‏‌ی قدیمی با روش معماری دوره‌ی پهلوی دیده می‌شود، در حالی که بیشتر خانه‌های روستا، در سالهای اخیر تخریب و با مصالح نوین و بیشتر به صورت دو طبقه ساخته شده‏اند. بیشترین پیشروی روستا در این اواخر، به سمت شمال شرقی و راه ورودی روستا است. محوطه‌ی میدان گاهی درون روستا که در مجاورت کارخانه‌ی شالیکوبی قدیمی است و اهالی آن را «دَمِ کارخانه»  می‏گویند، محل گذران اوقات فراغت  مردم قرن‏آباد است. علاوه بر استرآبادی محله، دیگر محله‌های قرن‌آباد عبارتند از: «بالا محله» (جنوب روستا)، «سرتپه» (شمال روستا، چون به نسبت سایر نقاط ارتفاع دارد.) «قربان‏آباد» (که صاحب نخستین زمین مسکونی آن، فردی به نام قربان بود) و «ته دره» که در کنار رودخانه و در نقطه‌ای به نسبت کم ارتفاع واقع شده است.

از آن‌جا که بیشتر ساکنان روستا اهل شاهکوه هستند، گویش غالب در قرن‌آباد،  گویش شاهکویی است. اهالی روستا مسلمان و شیعه مذهبند. بیشتر آنان کشاورزند و برخی نیز به دامداری و کار در محیط‌های اداری و صنعتی و نیز بازار، اشتغال دارند. در زمین‏های کشاورزی روستا که حدود 500 هکتار است، محصولاتی نظیر برنج، گندم، سویا و سیب زمینی کشت می‏شود. در باغ‌های اندک روستا، درختان انار، خرمالو و گردو کشت شده است.

از خانواده‌های پرجمعیت روستا می‏توانیم به گرزین، جلالی، عباسی، ملک، نقوی، بطیاری، آخوندی، باقری، میرحسینی و میرکریمی نام ببریم.

قرن‏آباد از امکانات زیربنایی مانند آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده‌ی آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، شعبه‌ی پست بانک، مدارس ابتدایی و راهنمایی، سالن ورزشی، مسجد، فاطمیه، زینبیه، مهدیه و حسینیه در روستا بنا شده است. شرکت تعاونی رازی که اعضای آن کشاورزان روستاهای مجاور هستند در قرن آباد و در بخش خدمات کشاورزی فعالیت دارد. نخستین مرکز جامع فن‏آوری اطلاعات و ارتباطات روستایی ایران، در سال 1383 در قرن‏آباد شروع به کار کرد.

آب‏بند احداث شده به مساحت هفت هکتار برای تامین آب کشاورزی روستا و همچنین محوطه‌ی جنگلی امامزاده‌ی روستا تفرج‏گاه‏ بسیاری از مردم منطقه در روزهای تعطیل است.                 

از بازی های محلی به جا مانده از دوران گذشته، می‏توان به توپ‏گَل، هفت سنگ، سه پایه و تیله بازی اشاره کرد. صنایع دستی همچون بافت چادرشب، جاجیم، سفره و کلاه پشمی در گذشته بسیار رونق داشت و اکنون نیز به صورت محدود، تولید می‌شود.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق، همچون سایر ایرانیان نقش داشتند. چهل و چهار تن از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[12]

منابع:

• ذبیحی، مسیح. (1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.
• رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده، منوچهر. (1377). از آستارا تا استارباد. (جلد هشتم). تهران.: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران. 720ص.
• فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قورخانچی،محمد علی. (1360). نخبه سیفه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
• گرزین، علی‏اکبر. (9/6/1400). (دهیار روستای قرن‏آباد). گفت و گو با مرکز دانشنامه‌ی گلستان.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
• معطوفی، اسدالله. (1387). سنگ مزارها و کتیبه های تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه. 1287ص.
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• ملکونف. (1364). سفرنامه ملکونف به سواحل جنوبی دریای خزر. ترجمه: مسعود گلزاری. تهران: نشر دادجو.
• میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.