میرمحله

میرمحله         Mirmahalle

روستایی در دهستان استرآباد شمالی، بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در26 کیلومتری شمال شرق مرکز استان و در نقطه‌ی 26ً  54َ °36 عرض و  26ً  36َ °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع این روستا از سطح دریا 35 متر است.[1]

‏ میرمحله از شمال به روستای شمس ‏آباد، از جنوب به روستای مرزنکلاته، از شرق به شهر سرخنکلاته و از غرب به روستای میان ‏آباد منتهی می‌شود.

آثار تاریخی موجود در اطراف روستا نشان از قدمت آن دارد. برای نمونه می‌توانیم به «یاریم ‏تپه میرمحله» در سه کیلومتری جنوب روستا اشاره کنیم که آثار به دست آمده از آن به دوره‌ی پیش از تاریخ و تاریخ می‌رسد. این تپه در دهم بهمن ماه 1383 به شماره‌ی 11289 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.[2]

مقبره‌ی امام‏زاده جعفر منسوب به یکی از نوادگان امام موسی کاظم(ع) در این روستا بنا شده و قبرستانی قدیمی در مجاورت این امام زاده وجود   دارد. تاریخ نوشته شده بر روی یکی از این سنگ قبرها، به سال 935 ق، باز می‌گردد.[3] 

براساس هبه نامه‌ی سال 942ق، میرمحله، مزرعه‌‏ای در قریه‌ی ترنگ استرآباد بوده و به دست فردی به نام محمدصالح «بنا بر تقرب حضرت باری و ترویج روح حضرت رسالت پناهی و اهل‏ البیت به سیدکمال‏ الدین محمود، هبه شرعی شد».[4] میر روح ‏الله حسینی استرآبادی فرزند امیر کمال الدین در وقفنامه‏‌ی سال 952ق، پنج دانگ اراضی رطبه و یابسه میرمحله را بر اولاد ذکور خود نسل بعد از نسل و در صورت انقراض ایشان به ذکور اولاد اناث و بعد انقراض ایشان به طلبه علوم دینی دارالمومنین استرآباد وقف کرد.[5]

در سندی دیگر در سال 1049ق، میرزا بدیع‏ الزمان حسینی به وکالت از زوجات خود که از سادات شیرنگی بودند، سه دانگ از جمله ششدانگ قریه میرمحله را به قاسم علی ولد ملک محمدحسین فیروزشاه فروخت.[6]

اختلاف بر سر تملّک این قریه در سال‌های بعد و تا اواخر قاجار بین سادات و بازماندگان خاندان ملک ادامه یافت.

اسنادی دیگر از جمله فرمان فتحعلی شاه قاجار در سال 1240ق[7] و فرمان محمدشاه قاجار در سال 1251ق[8] و دیگر احکام برجامانده، موقوفه بودن روستا را تایید می‌کند. هرچند، عباس‏خان یوزباشی مدعی بود مالک این قریه است و بر اساس این ادعا در سال 1282ق، ناصرالدین شاه قاجار میرمحله را در عوض مواجب او و غلامان ابواب جمعی‏‌اش به وی واگذار کرد.[9]                  

میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سال‏های1276-1277، میرمحله را یکی از روستاهای بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق بر شمرده است.[10] 

جمعیت روستا در سال 1276ق، 165 خانوار و 762 نفر بود. ترکیب جمعیت میرمحله به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار165  نفر، زن شوهردار 179نفر، مرد بی‌زن 63 نفر، زن بی‌شوهر 38 نفر، پسر صغیر139 نفر، دختر کبیر 60 نفر و دختر صغیر 118 نفر.[11]

ملکونف، جهانگرد روس، سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت. او میرمحله را جزو روستاهای بلوک فخرعمادالدین ایالت استرآباد نام برده ‌است.[12]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. وی میرمحله را جزو آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق، نام برده‌است.[13]

وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: «خالصه دیوان اعلی آب مشروب از رودبار جعفرآباد است و این قریه اربابی مرحوم عباس خان بوده و در جزو دو رودمحله و قلعه محمود حکم به ضبط شده و خالصه است. تعداد نفوس آن 226 نفر است».[14]

در گزارش نخبه کامرانی در سال1327ق، این روستا از دهات ملک معرفی شده و آمده است: «آباد و دارای حمام و مسجد و دروازه آجری است و برنجش بخوبی معروف و سابقا ملک مرحوم شاهزاده سپسالار بوده و فعلا متعلق به حاج حسین آقای امین ‏الضرب است. و قرقاول زیاد دارد.»[15]

در گزارش مربوط به آذر ماه 1298ش، (1337ق) آمده که میرمحله به مرحوم عباس خان بیگلربیکی تعلّق داشت اما ناصرالدین شاه قاجار، در اوایل سلطنت خود آن را ضبط و جزو خالصه کرد. سیف الملک سپهسالار، مال قریه را که برابر با نهصد و یک خروار بود از دولت به قیمت کمی خرید و پس از مدتی به حاج حسین آقا امین الضرب به قیمت شصت و پنج هزار تومان فروخت. پس از تصویب مجلس دارالشورا که خالصه جات را ضبط کرده بود، مزاحمت هایی از سوی اداره‌ی مالیه برای حاج حسین امین الضرب، به وجود آمد تا آنکه از طرف وزارت مالیه برای رسیدگی به این اختلاف به استرآباد فراخوانده شد.[16] امین الضرب در سال 1300ش، به دلیل مشکلاتی که سادات شیرنگی برای تامین آب ترنگ تپه برای زمین‌های کشاورزی این روستا فراهم کرده بودند، به اجبار میر محله را به عنوان امانت از قراری ده یک حقوق، به آقا علی خان مقصودلو واگذار کرد.[17] همچنین در همین سال و در یک مصالحه نامه‏، سادات درازگیسو دو دانگ و نیم مشاع از پنج دانگ موقوفه سادات از کل شش دانگ میرمحله را به آقا میرزا جعفر در قبال پنج تومان اجاره دادند.[18]

در گزارش‌های وکیل‏ الدوله، بارها به درگیری‌های پی در پی روستاییان با مهاجمان ترکمن، اشاره شده است.[19]

کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را از روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان، با 630 سکنه معرفی کرده ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‌‏داری بود. محصولاتی مانند برنج و دیگر غلات وتوتون سیگار در روستا کشت می‌شد. رودخانه‌ی محلی، مهم‌ترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا به حساب می‌آمد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشم و کرباس مشغول بودند.[20]

آمار جمعیت این آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[21]

روستا در ناحیه‌‏‌ای هموار و دشت قرار دارد.

خانه‌های روستا در سال‏های اخیر تخریب و با مصالح نوین بازسازی شده‌اند‏ و اکنون اثری از خانه‌‏های قدیمی، بر جای نیست. بیشترین پیشروی روستا در این سال‌ها، به سمت شرق و مسیر جاده‌ی اصلی بوده‌ است. محوطه‌ی میدان گاهی جنب مسجد جامع و شرکت تعاونی، مکان گذران اوقات فراغت اهالی روستاست. اهالی، میرمحله را به محلات بالاسرا (جنوب روستا)، وسط سرا و پایین سرا (شمال روستا) تقسیم می‌‏کنند. در سال‌های اخیر و به دنبال توسعه‌ی روستا، محله‌ی شهرک در قسمت شرقی آن، ساخته شده است.

روستاییان به زبان فارسی صحبت می‏‌کنند. مسلمان و شیعه مذهب هستند. بیشترین آنها کشاورزند و افراد کمی به دامداری و کار در محیط‌های اداری و صنعتی، اشتغال دارند. کشاورزان میرمحله در زمین‏های کشاورزی روستا که حدود 500 هکتار است، محصولاتی نظیر برنج، گندم، سویا، سیب‏زمینی، باقلا، کلزا کشت می‌‏کنند.

از نام‌های خانوادگی پرجمعیت روستا می‌‏توانیم به آلوستانی، کمال غریبی، چهارنایی، سنگدوینی، حسینی، حسینی‌‏تبار، حسینی اطهر، شاکری، مهاجر موسوی، جندقی، کرمی، سیاه‌‏بالایی، دامغانی، صداقت، کمالی، دولایی و گل‏بینی اشاره کنیم.

میرمحله از امکانات زیربنایی مانند آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، دبستان، سالن ورزشی، مسجد، فاطمیه، حسینیه و زینبیه در روستا، بنا شده است.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق در کنار دیگر ایرانیان، حضور داشتند. چهارده تن از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[22]

منابع:

• آلوستانی، ابوالقاسم. (10/5/1400). (دهیار روستای میرمحله). گفت و گو با مرکز دانشنامه‌ی گلستان.
• ذبیحی، مسیح. (1363). گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
• رابینو، هـ ل.(1365). مازندران و استرآباد. (چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح. (بی‏تا). از آستارا تا استارباد. (جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 722ص.
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح. (بی‏تا). از آستارا تا استارباد. (جلد هفتم). تهران: انجمن آثار ملی. 703 ص.
• ستوده، منوچهر. (1377). از آستارا تا استارباد.(جلد هفتم). تهران: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران.
• فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قورخانچی،محمد علی.(1360). نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
• معطوفی، اسدالله. (1387). سنگ مزارها و کتیبه های تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه. 1287ص.
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• ملکونف.(1364). سفرنامه‌ی ملکونف به سواحل جنوبی دریای خزر. تصحیح و ترجمه: مسعود گلزاری. تهران: دادجو.
• میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه‌ی استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.
• وزارت مسکن و شهرسازی، دانشنامه الکترونیک ایرانشهر، پرونده ثبتی یاریم تپه میرمحله. https://iranarchpedia.ir/