دودانگه

دودانگه      Dodānge

روستایی در دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در 14 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی   45ً  50َ °36 عرض و  16ً  34َ  °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع روستا از سطح دریا 169 متر است.[1]

‏ دودانگه از شمال به جاده‌ی اصلی گرگان و گنبد، از جنوب به روستاهای آهنگرمحله و اصفهانکلاته، از شرق به روستای اصفهانکلاته و از غرب به اراضی کشاورزی آهنگرمحله منتهی می‌شود.

نام پیشین روستا، تیموری محله (تیمورآباد) بود. در حکم تعیین شده از سوی فتحعلی شاه قاجار در سال 1091ق، بابت مال‌وجهات و وجوهات قریه‌ی «تیموری‏ محله»، مبلغی برای سیدمحمد موسوی استرآبادی تعیین شده بود.[2]

فتحعلی شاه قاجار در فرمان خود در سال 1225ق، دودانگه را ملک موروثی آقا محمد محسن شیخ الاسلام استرآباد اعلام کرد و پس از این حکم شاه قاجار، او از تمامی عوارضات و صادریات دیوانی و ولایتی معاف گردید.[3] همچنین در فرمان ناصرالدین شاه قاجار به سال 1267ق، ساکنان روستا از پرداخت تکالیف و صادریات دیوانی معاف شدند.[4]

میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران میان سال‏های1276-1277ق، دودانگه را یکی از روستاهای بلوک پنجم یعنی استرآباد رستاق دانسته است.[5] 

جمعیت روستا در سال 1276ق، 60 خانوار و  280 نفر بود. ترکیب جمعیت دودانگه، به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار60 نفر، زن شوهردار 67 نفر، مرد بی‌زن 35 نفر، زن بی‌شوهر 12 نفر، پسر صغیر 54  نفر، دختر کبیر 17 نفر و دختر صغیر 35 نفر.[6]

ملکونف، جهانگرد روس، سال1277ق، سفری به شمال ایران داشت. او دودانگه را در شمار  روستاهای ایالت استرآباد آورده ‌است.[7]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، سال1288ق، از استرآباد بازدید کرد. او از دودانگه به عنوان یکی از آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق نام برده است.[8]

در سال 1296ق، آقا محسن، پس از بناکردن مدرسه‌ی علمیه در استرآباد، بخشی از املاک و مستغلات خود را همچون دو پنجم از سه دانگ و یک چهارم از کل شش‌دانگ روستای دودانگه و نیز حق‌آبه‌ی رودخانه و مجری المیا آن به همراه تمامی ملزومات وضمایم، برای طلبه‌های ساکن در این مدرسه و برپایی عزاداری برای سیدالشهداء و اولاد خود وقف نمود. در این وقف‌نامه به «تیموری‏محله» اشاره شده است. آمده که این قریه از قدیم‏الایام در دودانگه زرع می‏شد.[9]

وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: «اربابی است. مالک قریه مزبوره ورثه‌ی حاجی علی محمد آقا و سادات مفیدیه(اند). آب مشروب از رودخانه جوزولی. تعداد نفوس آن 135 نفر است»[10]

در حکمی مربوط به سال 1307ق، روستای دودانگه، به سادات تعلّق یافت. پیرو این فرمان، ساکنان روستا، از تمامی صادریات و عوارض دیوانی معاف شدند.[11]

گزارش‌هایی که به صورت روزانه در مخابرات استرآباد در اواخر قاجار ثبت می‌شد، از درگیری‎‌های اهالی روستا با مهاجمان ترکمن، حکایت می‌کند.[12]

 کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی را، جزو روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 430 سکنه معرفی کرده‌ ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها زراعت و گله‏داری بود. محصولاتی نظیر برنج و سایر غلات در روستا کشت می‌شد. رودخانه‌ی جوزولی و قنات، مهمترین منابع فراهم کننده‌ی آب روستا به حساب می‌آمد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[13]

آمار جمعیت آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران به شرح زیر است:[14]

روستا در ناحیه‌ا‌‏ی هموار و در پایین دست ارتفاعات جنوبی دشت گرگان قراردارد.

بر اساس گفته‌های تعدادی از کهنسالان روستا، مکان پیشین دودانگه، نزدیک کشتارگاه فعلی در حاشیه‌ی شهر کنونی جلین بوده است، پس از مدتی، روستا، به مکان کنونی منتقل شد. روستا بافت مسکونی قدیمی ندارد.

در سال‏های اخیر، بیشتر خانه‌‏ها با مصالح ساختمانی جدید بازسازی شده است. پیش‌روی روستا در سالهای کنونی، بیشتر به سمت شمال روستا و مسیر جاده‌ی اصلی است. محوطه‌ی میدان‌گاهی جنب مسجد، محل تجمع روستاییان برای گذران اوقات فراغت آنهاست. درسالهای دور، در مکان نام‌برده، درخت چنار کهنسالی بود، اما در حال حاضر، اثری از آن باقی نیست. در میان اهالی، روستای دودانگه، به دو بخش بالاسرا (جنوب روستا) و پایین سرا (شمال روستا) تقسیم می‌‏شود. روستاییان به زبان فارسی صحبت می‏‌کنند، مسلمان و شیعه مذهبند. بیشتر ساکنان، کشاورزند و شمار اندکی به دامداری و کار در اماکن اداری و صنعتی اشتغال دارند. کشاورزان در زمین‏های قابل کشت روستا که حدود 170 هکتار است، محصولاتی همچون برنج، گندم، جو، سویا، سیب زمینی، باقلا و کلزا به عمل می‌آورند. از خانواده‌های پرجمعیت روستا می‏‌توانیم به نام‌های قزلقی، خانی‌‏قزلقی، میرزایی، مهماندویی، زرگر، کمری، جندقی، صمد نژاد، فقانی و اکبری اشاره کنیم. دودانگه از امکانات زیربنایی مانند آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، دبستان، دبیرستان دوره‌ی اول، سالن ورزشی، مسجد، فاطمیه و حسینیه در روستا بنا شده است. مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق در کنار دیگر ایرانیان نقش داشتند. یک نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.[15]

منابع:

• ذبیحی، مسیح. (1363). گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.293ص.
• رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد. (چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستوده، منوچهر.(1377). از آستارا تا استارباد.(جلد هفتم). تهران: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران.
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح. (بی‏تا). از آستارا تا استارباد. (جلد ششم). تهران: انجمن آثار ملی. 722ص.
• ستوده، منوچهر، ذبیحی، مسیح.(بی‏تا). از آستارا تا استارباد.(جلد هفتم). تهران: انجمن آثار ملی. 703ص.
• عزالدوله و ملکونف.(1363). سفرنامه‌ی ایران و روسیه. به کوشش: محمد گلبن و فرامرز طالبی. تهران: دنیای کتاب. 256ص.
• فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره‌ی جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قورخانچی، محمد علی. (1360). نخبه سیفیه. به کوشش: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه‌ی سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش: ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه‌ی استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش: مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.
• میرزا، محمدتقی. (30/5/1400). (دهیار روستای دودانگه). گفت و گو با مرکز دانشنامه‌ی گلستان.