چهارچنار

چهارچنار                 Čārčenār

روستایی در دهستان استرآباد شمالی، بخش بهاران شهرستان گرگان، استان گلستان.

این روستا در 19 کیلومتری شمال شرق مرکز استان گلستان و در نقطه‌ی  30ً  54َ  °36 عرض و  11ً  33َ  °54 طول جغرافیایی واقع شده‌ است. ارتفاع روستا از سطح دریا 37 متر است.[1]

‏ چهارچنار از شمال به روستای حیدرآباد آق‏قلا، از جنوب شرق به شهر سرخنکلاته، از شمال شرق به روستای نوده شریف و از جنوب غرب به روستای معصوم‏آباد محدود می‌شود.

مطابق توضیحات اهالی روستا، در ابتدای حضور قاجار در استرآباد، این ناحیه، اردوگاه قاجاریان بوده و به «دمسک» شهرت داشت. وجود چهار چنار بلند و کهنسال که دو اصله‌ی آن تا میانه‌های دهه‌ی پنجاه شمسی وجود داشت، سبب شد تا نام این منطقه، به «چهارچنار» شهرت یابد.[2]

رابینو، نماینده‌ی رسمی دولت بریتانیا در ایران، سال1288ق، به استرآباد سفر کرد. او چهارچنار را از آبادی‏های بلوک استرآباد رستاق معرفی کرده است.[3]

اعتماد السلطنه درباره‌ی این روستا می‏نویسد: «چهارچنار از قرای اربابی استرآباد است. آبش از قنات می‏باشد.[4]

وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، این‌گونه ثبت شده است: «چهارچنار اربابی و رعیتی است. آب مشروب ازقنات است. تعداد نفوس آن 61 نفر است».[5]

وکیل‏ الدوله، در گزارش‌های خود، از درگیری‌های روستاییان با مهاجمان ترکمن خبر داده است.[6]

 در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در ابتدای دوره‌ی پهلوی اول منتشر شد، این آبادی جزو روستاهای دهستان ملک، بخش مرکزی گرگان و  با 195سکنه معرفی شده ‌است. مذهب اهالی تشیّع و پیشه‌ی آنها کشاورزی و گله‏‌داری بود. محصولاتی مانند برنج، غلات وتوتون سیگار در روستا کاشته می‌شد. قنات، اصلی‌ترین منبع فراهم کننده‌ی آب روستا شناخته می‌شد. زنان روستا به بافتن پارچه‌های ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[7]

بر اساس توضیحات دهبان روستا در گفت و گوی میدانی در سال 1342، روستای چهارچنار دارای شش رشته قنات بود که یکی از آنها خشک شده است. اطراف روستا زمین‏هایی با درختچه‌‏های انار و انجیر وحشی وجود داشت.  وجود یکی از قنات‏های روستا به نام قنات جنگل، بیانگر آن است که در گذشته، عرصه‌ی جنگل تا محدوده‌ی روستا کشیده شده بود.[8] اکنون روستا دو رشته قنات فعال دارد.

به بخشی از زمین‌های کشاورزی روستا، «خرس کًلو» (لانه‌ی خرس)، می‌گویند.[9]

آمار جمعیت آبادی در دوره‌های مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران، به این شرح است:[10]

روستا در ناحیه‌‏‌ای هموار و دشت قرار گرفته است.

خانه‌های روستا به جز چند خانه‌ی محدود، در سال‌های اخیر، با مصالح جدید بازسازی شده‏ است. پیشروی عمده‌ی روستا در این سال‌ها به سوی جنوب و جنوبی غربی و مسیر جاده‌ی اصلی است، اهالی روستا، چهارچنار را بر اساس محل سکونت طوایف و نام خانوادگی ساکنان محله، معرفی می‏‌کنند.

زبان مردم روستا فارسی است. مسلمان و شیعه مذهب هستند. بیشتر روستاییان، به کشاورزی و عده‌ی کمی به دامداری و کار در ادارات و مکان‌های صنعتی مشغولند. کشاورزان چهارچنار، در زمین‏های کشاورزی روستا که حدود 300 هکتار است، محصولاتی نظیر برنج، سویا، سیب‌‏زمینی، باقلا، هندوانه و چغندر، کشت می‏‌کنند.

از خانواده‏‌های سرشناس روستا می‌‏توان به تقی‏‌پور، احمدی، رهنورد، سنگ‏‌بری، سنگ‏‌گری، قازیان شهرکی، مجاهد هرمزی اشاره کرد که از مهاجران بلوچ استان سیستان و بلوچستان می‌باشند.

چهارچنار از امکانات زیربنایی همچون آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جاده آسفالت و تلفن بهره‌مند است. خانه‌ی بهداشت، مدرسه ابتدایی، مسجد و فاطمیه در روستا بنا شده است.

مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق همچون سایر ایرانیان حضور داشتند. دو نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[11]

منابع:

• اعتمادالسلطنه، محمد حسن‏خان. (1368). مراه البلدان.(جلد چهارم). تهران: دانشگاه تهران. 968 صفحه.
• ذبیحی، مسیح. (1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.296ص.
• رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
• سازمان نقشه برداری کشور، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• فرهنگ جغرافیایی ایران.(1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
• قازیان شهرکی، عباس. (6/6/1400). (دهیار روستای چهارچنار). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی از:https://www.amar.org.ir
• مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول و دوم). به کوشش ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
• وخشوری، ابراهیم. (بی‏تا). گرگان و دشت در چهل سال اخیر. تهران: اکومونیست. 150ص.