آهنگر محله
آهنگرمحله Āhangar Mahalle
روستایی در دهستان استرآباد جنوبی، بخش مرکزی شهرستان گرگان، استان گلستان.
این روستا در 15 کیلومتری شرق مرکز استان گلستان و در نقطهی 30ً 50َ °36 عرض و 51ً 34َ °54 طول جغرافیایی واقع شده است و از سطح دریا، 170 متر ارتفاع دارد.[1]
آهنگرمحله از سمت شمال به جادهی اصلی گرگان وگنبد، روستای مرزنکلاته و شهر سرخنکلاته، از جنوب به روستای قرن آباد، از شرق به روستای والش آباد و از غرب به روستاهای دودانگه و اصفهانکلاته مرتبط است.
اشیا و آثار یافت شده در تپهای تاریخی در این روستا که به «قلعهسرتپه»، شهرت دارد، گواهی بر دیرینگی روستاست. قدمت آثار یافت شده در این تپه، به دورهی تاریخی و اسلامی میرسد. تپهی نامبرده در تاریخ 10 بهمن1383 ش به شمارهی 11269، در فهرست آثار تاریخی ملی ایران ثبت شده است.[2]
در برخی اسناد تاریخی همچون سند سال 1136ق، نام این روستا «امیرآباد» مشهور به «آهنگر محله» آمده است.[3]
قبرستانی قدیمی در حاشیهی روستا قرار دارد. تاریخ نوشته شده بر سنگ قبرهای باقیمانده در این قبرستان، به اوایل دورهی قاجار میرسد.[4]
ساکنان قریه در سال 1218، عریضهای به حاکم استرآباد نوشتند و از او خواستند میزان دریافتی خود را از اهالی این روستا کاهش بدهد اما به درخواست آنها رسیدگی نشد در نتیجه، گروهی از ساکنان این روستا و روستای اصفهانکلاته، از آبادیهای خود کوچ کردند. فتحعلی شاه قاجار در سال 1232 در یک فرمان، دستور داد این افراد به سکونتگاه نخست خود بازگردند.[5]
میرزا ابراهیم در گزارش سفر خود به شمال ایران بین سالهای1276-1277، آهنگرمحله را جزو روستاهای بلوک پنجم، یعنی استرآباد رستاق، آورده است.[6]
جمعیت روستا در سال 1276ق، 85 خانوار و 340 نفر بود. ترکیب جمعیت آهنگرمحله، به این شرح ثبت شده است: مرد زن دار85 نفر، زن شوهردار 94 نفر، مرد بیزن 28 نفر، زن بیشوهر 9 نفر، پسر صغیر 58 نفر، دختر کبیر 24 نفرو دختر صغیر 42 نفر.[7]
ملکونف، جهانگرد روس، در سال1277ق، به شمال ایران سفر کرد. او آهنگرمحله را، در شمار روستاهای ایالت استرآباد نام برده است.[8]
رابینو، نمایندهی رسمی دولت بریتانیا در ایران، در سال1288ق، از استرآباد بازدید کرد. او از آهنگرمحله به عنوان یکی از آبادیهای بلوک استرآباد رستاق، نام برده است.[9]
وضعیت روستا در گزارش سال 1296ق، به این شرح آمده است: «مالک قریه مزبوره آقایان و خوانین قاجار و ورثه مرحوم حاجی محمدآقا. آب مشروب از رودبار دهنه قزلق مشهور به رودخانه جزولی. تعداد نفوس آن 353 نفر است».[10]
در گزارش سال 1321 استرآباد، از فردی به نام آقاشیخ علی آهنگرمحلی، به عنوان یکی از علمای ایالت استرآباد نام برده شده که در آن زمان، در قید حیات بودند.[11]
در یک سند استشهادی به سال 1343ق، دو دانگ سهام روستا برای هادی خان سررشته دار طایفهی هروی، نیمدانگ موقوفهی جعفرقلیآقا و نیم دانگ مربوط به ورثهی محمد رحیم خان اعلام شده است.[12]
اخبار روزانهی ثبت شده در مخابرات استرآباد در اواخر قاجار و اوایل پهلوی از درگیریهای پی در پی اهالی روستا با مهاجمان ترکمن، حکایت میکند.[13]
در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که در اوایل پهلوی اول منتشر شد، این آبادی جزو روستاهای دهستان استرآباد رستاق، بخش مرکزی گرگان با 560 سکنه، معرفی شده است. مذهب مردم روستا تشیّع و پیشهی آنها زراعت و گلهداری بود. محصولاتی مانند برنج، انواع غلات و توتون در روستا کشت میشد. رودخانهی قرن آباد و قنات مهمترین منبع فراهم کنندهی آب روستا به حساب میآمد. زنان روستا به بافتن پارچههای ابریشمی و کرباس مشغول بودند.[14]
جمعیت آبادی در دورههای مختلف سرشماری نفوس و مسکن ایران، به این شرح است:[15]
|
سال |
خانوار |
جمعیت |
|
1335 |
* |
815 |
|
1345 |
242 |
1219 |
|
1355 |
246 |
1356 |
|
1365 |
362 |
1831 |
|
1375 |
446 |
2063 |
|
1385 |
525 |
1997 |
|
1390 |
592 |
2036 |
|
1395 |
622 |
1908 |
در سال 1317ش دبستانی به نام رودکی با چهار کلاس، برای دختران و پسران آهنگرمحله ساخته شد.[16]
روستا در ناحیهای هموار و در پایین دست ارتفاعات جنوب دشت گرگان، قرارگرفته است.
بیشتر خانههای قدیمی روستا، در سالهای اخیر با
مصالح جدید بازسازی شد. ساختمان حمام قدیمی روستا که قسمتهایی از آن باقی مانده، از بناهای کهن روستاست.
به دلیل دارا بودن چشم انداز طبیعی و زیبا در محدودهی غرب و جنوب شرقی، پیشروی روستا در سالهای اخیر، بیشتر به سوی این دو مسیر بوده است. قسمت میدان گاه جنب مسجد جامع و شرکت تعاونی، فضای گذران برای اوقات فراغت مردم روستاست. ساکنان آهنگرمحله، این روستا را به دو بخش بالامحله (جنوب شرکت تعاونی) و پایین محله (شمال شرکت تعاونی) تقسیم بندی کردهاند. محلهای کوچک نیز به نام اکبرآباد، در این روستا وجود دارد.
روستاییان به زبان فارسی و با گویش مخصوص به خود صحبت میکنند. مسلمان و شیعه مذهب هستند. افراد زیادی در روستا به کشاورزی اشتغال دارند و تعداد محدوی نیز به دامداری، زنبورداری و کار در اماکن اداری و صنعتی روی آوردهاند. آنها در زمینهای کشاورزی روستا که حدود 2300 هکتار است، محصولاتی نظیر برنج، گندم، سویا، سیب زمینی، نخودسبز و کلزا کشت میکنند. باغهای روستا به درختان هلو، آلو، انار، محدود میشود. این روستا با دارا بودن بیش از 400 هکتار نسق شالیکاری، از گذشته به عنوان یکی از مراکز اصلی تولید برنج محلی در گرگان، شناخته میشود.
از خانوادههای پرجمعیت روستا میتوانیم به تمسکنیزاهدی، طبیبی، دباغ و چکا، اشاره کنیم. این روستا به عنوان قشلاق اهالی شاهکوهبالا به حساب میآمد ولی به تدریج بسیاری از آنان، در این روستا، سکونت پایدار یافتند. خانوادههای جلالی، گرزین، ملک از این جملهاند. مهاجرانی نیز از سیستان و بلوچستان در این روستا ساکن شدند. خانوادههای سیاسر، فاروقی، قنبرپور از این دستهاند.
آهنگرمحله از امکانات زیربنایی مانند آب آشامیدنی لوله کشی، برق، گاز، جادهی آسفالت و تلفن بهرهمند است.کتابخانه، خانهی بهداشت، شعبهی پست بانک، شرکت تعاونی، مدارس ابتدایی و راهنمایی، سالن ورزشی، مسجد، فاطمیه و زینبیه در این روستا، موجود است. شرکت تعاونی رازی از جمله تعاونیهای روستایی است که بیشتر کشاورزان آهنگرمحله در آن عضویّت دارند. این شرکت تعاونی، در بخش خدمات کشاورزی فعالیت دارد.
جنگل و تفرجگاه سمارود در چهار کیلومتری شرق روستا، مکانی است که مردم منطقه، روزهای تعطیل خود را در آنجا سپری میکنند.
مردم روستا در پیروزی انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی ایران و عراق در کنار سایر ایرانیان حضور داشتند. هشت نفر از جوانان روستا در جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.[17]
[1]. سازمان نقشه برداری کشور.
[2]. وزارت راه و شهرسازی.
[3]. ستوده، (بیتا)، ص 330.
[4]. معطوفی، (1387)، ص690.
[5]. ستوده، (1377)، صص 525 و 532.
[6]. میرزا ابراهیم، (1355)، ص55.
[7]. قورخانچی، (1360)، ص118.
[8]. عزالدوله و ملکونف، (1363)، ص129
[9]. رابینو، (1365)، ص193.
[10]. مقصودلو، (1363)، صص 73، 74، 117، 172، 199، 251، 634، 669، 781، 886.
[11]. ذبیحی، (1356)، ص33.
[12]. ستوده، (1377)، ص304.
[13]. مقصودلو، (1363)، صص 25، 60، 523، 562، 650، 686، 789، 859.
[14]. فرهنگ جغرافیایی ایران، (1329)، ص 32.
[15]. مرکز آمار ایران.
[16]. نوری، (1394)، ص520.
[17].طبیبی، (20/5/1400).
منابع:
- ذبیحی، مسیح. (1356). استرآباد نامه (چاپ دوم). با همکاری ایرج افشار و محمد تقی دانش پژوه. تهران: امیرکبیر.320ص.
- ذبیحی، مسیح. (1363).گرگان نامه. تهران: انتشارات بابک.
- رابینو، هـ ل. (1365). مازندران و استرآباد.(چاپ سوم). ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: شرکت انتشارا علمی و فرهنگی. 371ص.
- سازمان نقشه برداری کشور. پایگاه ملی نامهای جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
- ستوده، منوچهر. ذبیحی، مسیح(بیتا). از آستارا تا استارباد.(جلد هفتم). تهران: انجمن آثار ملی، 703ص.
- ستوده، منوچهر.(1377). از آستارا تا استارباد.(جلد پنجم). تهران: انجمن آثار و مفاخرفرهنگی ایران. صص611 _1254.
- طبیبی، موسی.(20/5/1400). (دهیار روستای آهنگرمحله). مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
- عزالدوله و ملکونف. (1363). سفرنامه ایران و روسیه. به کوشش محمد گلبن و فرامرز طالبی. تهران: دنیای کتاب. 256ص.
- فرهنگ جغرافیایی ایران. (1329). (جلد سوم، استان دوم). تهران: دایره جغرافیایی ارتش. 332 ص.
- قورخانچی، محمدعلی.(1360). نخبه سیفیه. به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 153ص.
- مرکز آمار ایران. درگاه ملی آمار. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن. قابل دسترسی در:https://www.amar.org.ir
- معطوفی، اسدالله. (1387). سنگ مزارها و کتیبه های تاریخی گرگان و استرآباد. تهران: حروفیه. 1287ص.
- مقصودلو، حسینقلی. (1363). مخابرات استرآباد. (جلد اول ودوم). به کوشش ایرج افشار و محمدرسول دریاگشت. تهران: نشر تاریخ ایران.1010ص.
- میرزا ابراهیم. (1355). سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان. به کوشش مسعود گلزاری. تهران: بنیاد فرهنگ ایران. 334ص.
- نوری، مصطفی. (1394). اسناد تحولات فرهنگی گرگان و دشت، آموزش و پرورش. گرگان: نشر بنام، وابسته به موسسه فرهنگی میرداماد.816ص.