سرکلاته

سرکلاته 

Sarkalāteh

روستایی در دهستان روشن‏ آباد، بخش مرکزی، شهرستان گرگان.

این روستا در 5 کیلومتری غرب شهرستان گرگان و در موقعیت 38ً  و47َ و°36 عرض  53ً و 16َ و°54 طول جغرافیایی و در ارتفاع 81 متری از سطح دریا واقع است. [1]

سرکلاته از شمال به جاده‌ی گرگان‏ _ کردکوی، از جنوب به روستای نوچمن، از شرق به روستای کفشگیری و از غرب به روستای شموشک منتهی می‌شود.

با توجّه به نزدیک بودن سرکلاته به روستای بزرگ کفشگیری و برای تمایز آن از روستای سرکلاته‌ی کردکوی، گاهی این روستا را سرکلاته‌ی کفگشیری نیز می‏گویند و در برخی از گزارش‌ها با این عنوان خوانده شده است.

در وقفنامه‌‌ای به نام وقف‌نامه‌ی یساقی که قدمت آن به سال 903 هجری می‌رسد، سید شهاب الدین قاضی، واقف این وقف‏نامه، از روستای «سرکلا» در بلوک سدن رستاق نام برده که برای فرزندانش وقف شده است.[2]

نام روستای «سرکلاته» در وقف‏نامه‌‌ی خواجه مظفر پتکچی، مربوط به سال919ق به جهت تعیین مرزهای موقوفه آمد است. [3] 

در گزارش‌های بازمانده از دوره‌ی قاجار،  این روستا از جمله آبادی‏های سدن رستاق معرفی شده است.[4]  در برخی منابع،  به همراه روستای کفشگیری، به صورت یک روستا خوانده شده‏اند. [5]

ملکونف جهانگرد روسی، در سال 1277ق به ناحیه شمال ایران مسافرت کرد. او از «سرکلا» به عنوان یکی از روستاهای بلوک سدن رستاق ایالت استرآباد نام برده است.[6]

رابینو نماینده‌ی دولت بریتانیا، در سال 1288 به استرآباد سفر کرد. وی این آبادی را با نام سرکلا، یکی از آبادهای بلوک سدن رستاق ولایت استرآباد دانسته است.[7]

در گزارش‌های وابسته به سال‏های 1287 تا 1294 شمسی، حسینقلی مقصودلو، وکیل‏الدوله، از این آبادی نام برده است.[8]

در وقف‌نامه‌ی مدرسه‌ی آقا محسن استرآباد، مربوط به سال 1296ق، از یک رشته قنات مشهور به عوضعلی، واقع در قریه سرکلاته نام برده شده که آقا محسن و چند نفر دیگر، در آن شریک بودند.[9]

کتاب نفوس استراباد، تدوین شده در سال 1299ق، سرکلاته را با عنوان سرکلاته‌ی کفشگیری نام برده که ملک آن اربابی متعلق به آقایان قاجار بوده است. آب مشروب آن از قنات و چشمه تامین می‏شد و جمعیت آن 232 نفر بود.[10]

 در کتاب فرهنگ جغرافیایی ایران که گزارش‌های آن در اوایل دوره‌ی پهلوی دوم گردآوری شده، سرکلاته دهی از دهات دهستان سدن رستاق بخش مرکزی گرگان معرفی شده است که در باختر گرگان، در دشت معتدل مرطوب مالاریایی، قرار گرفته و300 سکنه دارد و اهالی آن شیعه و  فارسی زبان هستند و آب آن از قنات تامین می‏شود. محصولات کشاورزی آن، برنج و غلات اعلام شده، مردان آن به کار زراعت و گله‏داری مشغولند و زنان آبادی، پارچه‏های نخی و کرباس می‏بافند. راه مال‏رو دارد.[11]

قدیمی‏ترین آمار مربوط به  جمعیّت روستا در سال  1276 گردآوری شده است. این آمار، در دفترچه‌ی بیاض خانوار و انفاس ایالت استرآباد ثبت شده است. در آن سال این روستا با نام «سرکلاته جلو» معرفی شده که دارای 64 خانوار و 303 نفر جمعیت بود. ترکیب جمعیت آن عبارت بود از: مرد زن دار 64 نفر، زن شوهردار68نفر، مرد بی‏زن 33 نفر، زن بی‏شوهر16 نفر، پسرصغیر 55 نفر، دخترکبیر15 نفر و دختر صغیر 52 نفر.[12]

جمعیت این آبادی در سرشماری نفوس و مسکن ایران به این شرح است:[13]

اهالی روستا، به زبان فارسی و گونه‌‌ی گیلکی صحبت می‏کنند. مسلمان و شیعه مذهب هستند. بیشتر آنها کشاورزند. در زمین‏های کشاورزی این روستا که حدود 500 هکتار است، گندم، برنج، کلزا، سویا و... کشت می‏شود. درختان هلو، شلیل، انار و .. در این روستا  به تعداد محدود وجود دارد.[14]

طوایف پرجمعیت این روستا خانواده‏های قجر، کیاءالحسینی، ملکش، رایجی، چوپانی، عموزاد، کمالی، خان بیکی هستند. این روستا محل زندگی مهاجرانی از استان سیستان و بلوچستان و کشور افغانستان نیز می باشد که سالهاست به این روستا کوچ کرده‌اند‌.[15] 

روستا بافتی قدیمی دارد. تعدادی از خانه‌ها،‏ مربوط به دوران پهلوی است. در این سال‌ها بیشتر خانه‏ها تخریب و سپس بازسازی شده‌اند. تراکم بافت روستا در دو سوی خیابان اصلی که در جهت جنوب  به شمال است و به روستای نوچمن منتهی می‏شود، قرار دارد. اهالی، روستا را به دو بخش بالا محله و پایین محله تقسیم می‏کنند و یکی از نقاط قدیمی روستا را نیز از گذشته «جن دره» می‏نامند.[16] 

سرکلاته امکانات زیر بنایی همچون آب شرب لوله کشی، برق، گاز ، جاده‌ی آسفالت و تلفن دارد. دبستان، خانه‌ی بهداشت، سالن ورزشی، مسجد و زینبیه در این روستا بنا شده است.

5 نفر از جوانان این روستا در دوران جنگ ایران و عراق به شهادت رسیدند.

منابع:

• ذبیحی، مسیح.(1363). گرگان نامه: تهران: بابک.296ص.
• رابینو، هـ .ل.(1365). مازندران و استرآباد:.ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. 372ص.
• سازمان نقشه برداری کشوری، پایگاه ملی نام‏های جغرافیایی ایران. قابل دسترسی در: https://gndb.ncc.gov.ir
• ستاد ارتش ایران. (1329). فرهنگ جفرافیایی ایران (آبادیها). (جلد سوم) تهران: دایره جغرافیایی ستاد ارتش.
• ستوده، منوچهر. ذبیحی، مسیح.(1377). از آستارا تا استارباد. (جلدششم). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران. 722ص.
• ستوده، منوچهر.(1377). از آستارا تا استارباد. (جلدهفتم). تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران. 704ص.
• عزالدوله و ملکونف.(1363). سفرنامه ایران و روسیه: به کوشش محمد گلبن و فرامرز طالبی. تهران: دنیای کتاب.256ص.
• عموزاد خلیلی، علی محمد. (دهیار روستای سرکلاته). (20فروردین1400). در مصاحبه با مرکز دانشنامه گلستان.
• قورخانچی، محمدعلی.(1360). نخبه سفیه. به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان. تهران: نشر تاریخ ایران. 146ص.
• مرکز آمار ایران. درگاه ملی. نتیجه سرشماری نفوس و مسکن قابل دسترسی در: https://www.amar.org.ir
• مقصودلو، حسینقلی.(1363). مخابرات استرآباد. به کوشش ایرج افشار و محمد رسول دریا گشت.(جلد اول) تهران: نشر تاریخ ایران. 521ص.